ANH HÙNG VÕ THỊ THẮNG, “NỤ CƯỜI CHIẾN THẮNG” RẠNG NGỜI GIỮA LAO TÙ

Võ Thị Thắng sinh ngày 10 tháng 12 năm 1945 tại xã Tân Bửu, huyện Bến Lức, tỉnh Long An, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Ngay từ khi còn nhỏ, bà đã tham gia công tác cách mạng, làm nhiệm vụ đưa thư, mang cơm và hỗ trợ cán bộ hoạt động bí mật. Khi lớn lên, bà tham gia phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên Sài Gòn – Gia Định và tích cực xây dựng cơ sở cách mạng trong nội thành. Những năm tháng tuổi trẻ của Võ Thị Thắng gắn với một thời kỳ chiến tranh khốc liệt, khi những người thanh niên yêu nước phải đối mặt với sự truy bắt, đàn áp và tù đày.

Trong quá trình hoạt động, Võ Thị Thắng nhiều lần bị địch bắt, tra tấn và giam giữ. Năm 1968, khi mới 22 tuổi, bà tham gia hoạt động trong nội thành Sài Gòn và bị bắt ngày 27 tháng 7. Ngày 2 tháng 8 năm 1968, bà bị đưa ra xét xử tại Tòa án quân sự mặt trận 3 vùng chiến thuật của chính quyền Sài Gòn. Sau phiên nghị án, tòa tuyên phạt bà 20 năm khổ sai. Trước bản án nặng nề ấy, cô gái trẻ vẫn bình thản, nở nụ cười và nói câu nói sau này trở thành một phần ký ức đặc biệt của lịch sử: “Liệu chính quyền các ông có tồn tại đến 20 năm để bỏ tù tôi không?”.

Một phóng viên người Nhật đã ghi lại khoảnh khắc Võ Thị Thắng bước ra sau phiên tòa, giữa hai người lính áp giải. Trong bức ảnh, cô gái trẻ không cúi đầu trước bản án mà nở một nụ cười bình thản, tự tin. Bức ảnh ấy về sau được gọi bằng cái tên rất giản dị nhưng đầy sức gợi: “Nụ cười chiến thắng”. Từ một khoảnh khắc trong một phiên tòa, hình ảnh ấy đã vượt ra khỏi phạm vi của một cá nhân để trở thành biểu tượng về tinh thần kiên cường và niềm tin của một thế hệ thanh niên Việt Nam trong chiến tranh.

Nhưng phía sau nụ cười nổi tiếng ấy là những năm tháng lao tù đầy khắc nghiệt. Võ Thị Thắng đã trải qua nhiều nhà lao, trong đó có Thủ Đức, Chí Hòa và Côn Đảo. Theo các tư liệu, suốt thời gian bị giam cầm, bà vẫn giữ vững tinh thần và không khuất phục trước những biện pháp đàn áp của đối phương. Ngày 7 tháng 3 năm 1974, bà cùng nhiều chiến sĩ cách mạng được trả tự do theo Hiệp định Paris. Sau gần sáu năm bị giam cầm, người phụ nữ trẻ trở về với phong trào và tiếp tục hoạt động cho đến ngày đất nước thống nhất.

Sau năm 1975, Võ Thị Thắng tiếp tục đảm nhiệm nhiều công việc. Bà từng công tác tại Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh, giữ cương vị Phó Chủ tịch thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam – Cuba và Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch. Những công việc ấy cho thấy cuộc đời bà sau chiến tranh không dừng lại ở một biểu tượng của quá khứ, mà tiếp tục gắn với công tác xã hội, đối ngoại và xây dựng đất nước.

Ngày 22 tháng 8 năm 2014, bà Võ Thị Thắng qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 69 tuổi. Năm 2015, Nhà nước truy tặng bà danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp và sự hy sinh của bà trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Điều còn lại sâu sắc nhất từ câu chuyện Võ Thị Thắng không chỉ nằm ở một bức ảnh nổi tiếng mà còn ở tinh thần được gửi gắm phía sau nụ cười ấy. Đó là sự bình tĩnh trước nghịch cảnh, lòng tin vào tương lai và ý chí không để hoàn cảnh khuất phục con người. Nụ cười của người nữ chiến sĩ trẻ năm 1968 đã trở thành một hình ảnh được nhiều thế hệ nhắc nhớ, xuất hiện trong các tác phẩm văn học, nghệ thuật và được giới thiệu như một biểu tượng về tinh thần đấu tranh của phụ nữ Việt Nam.

Ngày nay, khi đất nước đã hòa bình, câu chuyện về Võ Thị Thắng vẫn có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ. Những thử thách của thời đại hôm nay không còn giống chiến tranh, nhưng mỗi người trẻ vẫn cần bản lĩnh để vượt qua khó khăn, có trách nhiệm với cộng đồng, biết giữ niềm tin và kiên trì theo đuổi những mục tiêu có ích cho xã hội. “Nụ cười chiến thắng” vì thế không chỉ thuộc về một thời hoa lửa, mà còn là lời nhắc rằng trong bất kỳ hoàn cảnh nào, con người có thể lựa chọn cách đối diện bằng sự bình tĩnh, tự tin và nghị lực. Từ nụ cười của một cô gái 23 tuổi trước bản án 20 năm khổ sai, lịch sử đã lưu giữ hình ảnh một thế hệ thanh niên dám sống, dám cống hiến và sẵn sàng chịu đựng gian khổ vì những điều họ tin tưởng.

Võ Thị Thắng đã đi xa, nhưng nụ cười năm nào vẫn còn đó. Một nụ cười không phải để quên đi gian khổ, mà để khẳng định rằng trước nghịch cảnh, con người vẫn có thể giữ vững phẩm giá, niềm tin và lòng can đảm. Nhớ về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Thị Thắng là nhớ về một người phụ nữ Việt Nam đã dành tuổi thanh xuân cho đất nước, đồng thời nhắc thế hệ hôm nay biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm và tiếp tục viết nên những câu chuyện đẹp của thời đại mình.