Anh Ngọc — người lính thông tin mang cuốn sổ nhỏ vào Quảng Trị

Năm 1972, khi chiến trường Quảng Trị bước vào những tháng ngày dữ dội, có một người lính luôn mang theo bên mình một vật nhỏ: một cuốn sổ tay.

Người lính ấy là Anh Ngọc, khi đó đang thuộc Trung đội 2, Đại đội 4, Trung đoàn 132, Binh chủng Thông tin liên lạc. Công việc của ông không phải trực tiếp cầm súng xung phong. Ông cùng đồng đội phải rải đường dây và bảo vệ đường dây liên lạc, bảo đảm mệnh lệnh từ sở chỉ huy có thể truyền tới các đơn vị đang chiến đấu.

Đó là một công việc đặc biệt nguy hiểm.

Đường dây bị bom phá thì phải sửa.

Đường dây đứt ở đâu thì phải tìm đến đó.

Có những chuyến đi phải vượt qua rừng núi, những khu vực vừa bị máy bay đánh phá. Người lính thông tin thường phải mang theo cuộn dây nặng, đi bộ hàng chục cây số, rồi tìm vị trí thích hợp để mắc dây.

Trong cuốn nhật ký, Anh Ngọc ghi lại một cách rất cụ thể những ngày đầu ở Quảng Trị.

Ngày 16-4-1972, ông kể về hai ngày hành quân khủng khiếp. Có chuyến phải mang tới 14kg dây, leo dốc liên tục từ sáng đến chiều. Đến khi trở về, cơ thể gần như kiệt sức, chân phồng rộp vì đi quá nhiều.

Nhưng điều đặc biệt là sau những chuyến đi như vậy, ông vẫn tìm cách ngồi xuống viết.

Không có bàn.

Có khi chỉ là một chiếc võng.

Không có điều kiện thoải mái.

Xung quanh vẫn là chiến trường.

Nhưng cuốn sổ nhỏ vẫn được mở ra.

Anh Ngọc vừa ghi nhật ký, vừa làm thơ. Những điều tưởng như rất bình thường cũng được ông ghi lại.

Ngày 21-5, sau một chuyến đi chạy dây trở về, ông cùng đồng đội bắt cá, bắt cua ven suối. Sau những chuyến đi mà ông gọi là “ra với cái chết”, ông lại ngồi vào một chiếc bàn tự tạo để ghi chép và làm vài câu thơ.

Ngày hôm sau, những người lính còn cùng nhau làm bánh cuốn giữa rừng.

Họ lấy mũ sắt làm dụng cụ, dùng cây rừng làm chày, giã gạo, lọc bột rồi tráng bánh. Có cả khách — những người dân công và một y tá.

Đọc những dòng ấy, chiến tranh hiện ra theo một cách rất khác.

Không chỉ có bom.

Không chỉ có pháo.

Không chỉ có những trận đánh.

Mà còn có những người lính trẻ ngồi bên nhau làm bánh, bắt cá, kể chuyện và tìm một chút bình thường giữa một hoàn cảnh hoàn toàn không bình thường.

Nhưng ngay sau những khoảnh khắc ấy Một sợi dây nhỏ nằm giữa rừng có thể quyết lại có thể là một chuyến đi nguy hiểm.

Nhiệm vụ của Anh Ngọc và đồng đội là giữ cho mạch thông tin không bị đứt. Một sợi dây nhỏ nằm giữa rừng có thể quyết định việc mệnh lệnh chiến đấu có đến được đơn vị hay không.

Vì vậy, những người nhật ký ấy vì thế không phải một câu chuyện được viết nhiều năm sau, khi lính thông tin phải đi vào những nơi mà người khác vừa rời khỏi.

Có lúc đường dây bị bom đánh hỏng.

Có lúc phải sửa trong đêm.

Có lúc phải mang dây xuyên qua những khu rừng rậm.

Anh Ngọc ghi lại tất cả.

Những trang nhật ký ấy vì thế không phải một câu chuyện được viết nhiều năm sau, khi ký ức đã lắng xuống.

Đó là những dòng ghi ngay trong chiến tranh.

Có mệt mỏi.

Có đói khát.

Có sợ hãi.

Có những khoảnh khắc vui vẻ rất trẻ con.

Và có cả cảm giác con người đang sống sát bên cái chết.

Sau khi chiến tranh kết thúc, cuốn sổ vẫn được Anh Ngọc giữ lại.

Năm 2022, nhân kỷ niệm 50 năm giải phóng Quảng Trị, ông đánh máy và công bố một phần nhật ký. Báo Quân đội nhân dân, Tạp chí Cửa Việt và nhiều cơ quan báo chí đã giới thiệu những trang viết này như một nguồn tư liệu trực tiếp về đời sống của người lính thông tin trên chiến trường Quảng Trị.

Điều đáng nhớ nhất về Anh Ngọc có lẽ không phải một chiến công cụ thể.

Mà là cách ông nhìn chiến tranh.

Trong lúc phải đi sửa đường dây giữa bom đạn, ông vẫn nhìn thấy một con suối có cá, một bữa bánh cuốn tự làm, một người bạn đang nằm trên võng và một buổi tối có thể ngồi xuống viết vài dòng.

Chính những chi tiết ấy làm cho lịch sử trở nên có hình hài.

Bởi chiến tranh không chỉ được tạo nên bởi những trận đánh lớn.

Nó còn được tạo nên bởi hàng vạn người lính làm những công việc âm thầm — kéo dây, sửa máy, tải thương, vận chuyển và giữ liên lạc.

Anh Ngọc là một trong số đó.

Và nhờ cuốn sổ nhỏ mang theo trong ba lô, hơn nửa thế kỷ sau chúng ta vẫn có thể hình dung một ngày của người lính thông tin giữa Quảng Trị năm 1972: sáng vác dây xuyên rừng, chiều trở về kiệt sức, tối nằm trên võng — rồi lấy bút viết xuống những gì vừa trải qua.