BÀ BA ĐỊNH – NGƯỜI PHỤ NỮ LÀM NÊN LỊCH SỬ

Tôi đến Bến Tre vào một ngày nắng gắt. Trong khu lưu niệm phong trào Đồng khởi, tôi đứng rất

lâu trước tấm ảnh của Nguyễn Thị Định. Ánh mắt bà trong bức ảnh đen trắng không nhìn thẳng

vào ống kính, mà hướng xa hơn, như đang dõi theo một điều chưa thành hình. Có lẽ chỉ vì một

phút xao lòng, tôi đưa tay chạm vào khung kính.

Khoảnh khắc đầu ngón tay chạm vào bề mặt lạnh mát ấy, mọi âm thanh xung quanh bỗng chùng

xuống. Ánh sáng thay đổi, không tắt hẳn mà chuyển sang gam vàng đục của một buổi chiều xa

xưa. Khi tôi mở mắt, căn phòng trưng bày đã biến mất. Trước mặt tôi là con đường đất đỏ, những

rặng dừa nghiêng bóng trong gió, và bầu không khí căng thẳng của một vùng quê đang chuẩn bị

đứng lên.

Tôi hiểu mình đã ở năm 1960 – thời điểm phong trào Đồng khởi Bến Tre bùng nổ.

Giữa vòng người đang tụ họp, tôi nhận ra bà. Nguyễn Thị Định của quá khứ không mang quân

hàm, không có vinh quang được ghi nhận sau này. Bà mặc áo bà ba tối màu, mái tóc búi gọn,

gương mặt điềm tĩnh đến lạ. Ở bà không có sự dữ dội, chỉ có một sự chắc chắn khiến người khác

tin tưởng. Tôi biết bà sinh năm 1920 tại Giồng Trôm, tham gia cách mạng từ năm mười sáu tuổi,

từng nhiều lần bị bắt giam nhưng chưa từng từ bỏ con đường đã chọn. Nhưng lúc này, những dữ

kiện ấy không còn là thông tin khô cứng. Chúng hiện hữu bằng ánh mắt và dáng đứng của một

con người đang trực tiếp dẫn dắt phong trào.

Những người phụ nữ tập hợp thành hàng phía trước. Họ nắm tay nhau, không mang theo vũ khí,

nhưng ánh nhìn không hề nao núng. Sau này lịch sử sẽ gọi họ là “Đội quân tóc dài”. Họ đấu

tranh chính trị, bao vây đồn bốt, bảo vệ làng xóm, tạo nên một hình thức đấu tranh độc đáo trong

cách mạng miền Nam. Và phía sau sự tổ chức ấy là tư duy chiến lược của Nguyễn Thị Định. Bà

hiểu rằng sức mạnh không chỉ đến từ súng đạn, mà đến từ lòng dân và sự đoàn kết, đặc biệt là

khi phụ nữ được trao quyền đứng lên.

Giọng bà vang lên, không lớn nhưng dứt khoát. Tôi không nghe trọn từng câu chữ, nhưng cảm

nhận rõ tinh thần trong đó: sự lựa chọn dấn thân không phải vì giận dữ, mà vì tương lai. Tôi chợt

nghĩ đến năm 1974, khi bà được phong quân hàm Thiếu tướng – trở thành nữ tướng đầu tiên của

Quân đội Nhân dân Việt Nam. Nhưng ở thời khắc này, bà chỉ là một người phụ nữ Bến Tre đang

đặt cược cả cuộc đời mình vào một quyết định lịch sử.

Một tiếng động lớn vang lên từ xa, không khí rung chuyển. Tôi nhắm mắt lại theo phản xạ. Khi

mở ra, tôi đã trở về căn phòng trưng bày. Tấm ảnh vẫn treo ở đó, ánh đèn vẫn sáng, mọi thứ

dường như chưa từng thay đổi. Chỉ có tôi biết mình vừa bước qua một lát cắt của thời gian.

Từ giây phút ấy, Nguyễn Thị Định không còn là một cái tên trong sách giáo khoa. Bà là hình ảnh

của bản lĩnh, của sự kiên định và của một thế hệ phụ nữ đã dám bước ra khỏi giới hạn của thời

đại mình. Lịch sử, tôi nhận ra, không hề xa xôi. Nó sống trong những lựa chọn can đảm của con

người. Và khi hiểu điều đó, tôi biết mình không thể thờ ơ với hiện tại mà mình đang có.