Bà Châu Thị Tế

Trong dòng chảy lịch sử mở cõi phương Nam, bên cạnh những vị anh hùng lẫm liệt trên chiến trường, còn có những người phụ nữ thầm lặng, nhân hậu nhưng công lao lại vĩ đại không kém. Bà Châu Thị Tế (1766 – 1826), người được mệnh danh là Nhàn Tĩnh phu nhân, chính là một nhân vật lịch sử như thế. Cuộc đời bà đã trở thành một biểu tượng gắn liền với sự khai phá và bảo vệ vùng đất Tây Nam Bộ, mà đỉnh cao là công trình Kênh Vĩnh Tế vĩ đại. Bà Châu Thị Tế sinh ra tại cù lao Dài, Vũng Liêm, Vĩnh Long, là chánh thất của danh thần Thoại Ngọc Hầu (Nguyễn Văn Thoại), một khai quốc công thần đã có công lớn trong việc mở mang bờ cõi triều Nguyễn. Tuy chỉ là một người phụ nữ nội tướng, nhưng khi chồng được triều đình giao trọng trách thực hiện những công trình thế kỷ ở miền biên viễn, Bà Tế đã thể hiện một vai trò không thể thay thế. Thập niên 1820, Thoại Ngọc Hầu nhận lệnh đào Kênh Vĩnh Tế, một tuyến đường thủy chiến lược dài gần 100km nối Châu Đốc và Hà Tiên, phục vụ cả giao thông, thủy lợi và quốc phòng. Đây là một đại công trường với hàng vạn quân binh và dân phu phải đối mặt với muôn vàn khó khăn: rừng thiêng nước độc, bệnh tật, và sự thiếu thốn lương thực triền miên. Trong bối cảnh khắc nghiệt ấy, Bà Châu Thị Tế chính là hậu phương vững chắc và là tổng quản hậu cần mẫu mực. Bà sát cánh cùng chồng, tận tâm tổ chức việc tiếp tế lương thực, thuốc men, chăm lo nơi ăn chốn ở cho quân dân. Khi Thoại Ngọc Hầu vắng mặt vì công vụ, chính bà là người thay chồng quán xuyến đại công trường, đảm bảo tiến độ công việc được thông suốt. Sự chu toàn, nhân hậu và khả năng quản lý của bà đã truyền động lực và giữ vững tinh thần cho hàng vạn người lao động, góp phần lớn vào sự thành công của công trình sau năm năm gian khổ (1819 – 1824). Để ghi nhận công lao to lớn này, sau khi bà qua đời (năm 1826), vua Minh Mạng đã ban tặng ân điển đặc biệt, phong tặng danh hiệu Nhàn Tĩnh phu nhân và cho phép lấy tên của bà để đặt cho các địa danh. Con kênh lịch sử được gọi là Kênh Vĩnh Tế (lấy chữ Tế trong tên bà và chữ Vĩnh mang ý nghĩa bền vững), núi Sam được đổi tên thành Vĩnh Tế Sơn, và một ngôi làng mới được thành lập mang tên Vĩnh Tế thôn.

Việc một người phụ nữ được triều đình lấy tên đặt cho cả sông, núi, và làng là một vinh dự hiếm có, thể hiện sự trân trọng tuyệt đối của lịch sử đối với những cống hiến thầm lặng nhưng phi thường của Bà Châu Thị Tế. Ngày nay, Bà và chồng mình an nghỉ tại Lăng Thoại Ngọc Hầu dưới chân Núi Sam, mãi mãi là biểu tượng của tinh thần khai mở, đức hy sinh, và tình yêu s