Bà Chín Chằm Nón – Sợi Cước Bóng Và Vành Nón Giao Liên
Trước hàng hiên rợp bóng giàn thiên lý, bà Chín (68 tuổi) ngồi bó gối, đôi tay thoăn thoắt đưa mũi kim luồn sợi cước trắng muốt khâu từng lớp lá chuối khô vào vành tre để làm nên chiếc nón lá truyền thống. Động tác "chằm nón" của bà nhịp nhàng, đều đặn như một nghệ nhân thực thụ. Chiếc nón làm ra không chỉ tròn vành vạnh mà các đường kim mũi chỉ còn ẩn giấu một cách khéo léo dưới lớp lá. Người phụ nữ miền Tây mang vẻ đẹp đằm thắm, mộc mạc này từng là một nữ giao liên dũng cảm, người đã biến những chiếc nón lá bình dị thành thứ "vũ khí" che mắt quân thù cực kỳ hiệu quả.
Trong những năm kháng chiến ác liệt, bà Chín đảm nhận nhiệm vụ đưa đường, giấu tài liệu mật dọc tuyến quốc lộ. Khi ấy, chiếc nón lá trên đầu bà không chỉ để che mưa che nắng. "Chằm nón bây giờ là để bà con đội đi chợ, đi làm đồng. Chứ nón ngày xưa dì đội là vật ngụy trang, là tín hiệu sống còn của cả một mạng lưới," bà Chín vuốt lại vành nón cho tròn, khóe mắt ánh lên nụ cười hoài niệm. "Tài liệu mật, bản đồ đồn bốt địch được dì ép mỏng, giấu kỹ giữa hai lớp lá nón, khâu chỉ cước bít bùng. Có những bận đi qua trạm gác, lính ngụy xét hỏi gắt gao, tay run lẩy bẩy nhưng dì vẫn giả lả cười, tay cầm chiếc nón quạt quạt cho mát. Rồi những lúc dẫn cán bộ qua đường, dì đội nón nghiêng bên trái là an toàn, nónụp rịt xuống mặt là có giặc phục kích. Mạng sống anh em treo trên vành nón mỏng manh này."
Tuổi xế chiều, bà Chín vẫn không bỏ nghề chằm nón. Bà nói cái nghề này nó vận vào thân, giúp bà tìm lại sự tĩnh lặng sau những năm tháng thanh xuân đầy sóng gió. "Mỗi lần luồn mũi kim qua lớp lá nón giòn rụm, dì lại nhớ mấy chị em giao liên ngày trước. Có người đã vĩnh viễn nằm lại dọc đường đạn lạc, không kịp thấy ngày quê hương im tiếng súng. Dì còn sống, còn ngồi đây chằm nón dưới bóng mát thiên lý, dì khâu cả sự biết ơn vào từng mũi chỉ. Dì mong những người đội chiếc nón dì làm ra sẽ luôn được che chở, được bước đi trên những con đường thênh thang không còn bóng giặc," bà Chín khẽ nói, đội thử chiếc nón vừa hoàn thiện lên đầu, vành nón chao nghiêng che đi những giọt nước mắt vừa ứa ra.
