Ba lần kháng chiến chống Nguyên – Mông xâm lược – Những chiến thắng làm thay đổi lịch sử dân tộc

Thế kỷ XIII, đế quốc Mông Cổ và sau đó là nhà Nguyên trở thành một trong những đế chế hùng mạnh nhất thế giới. Sau khi chinh phục nhiều quốc gia ở châu Á và châu Âu, quân Nguyên – Mông nhiều lần đưa quân xâm lược Đại Việt với tham vọng biến nước ta thành bàn đạp tiến xuống Đông Nam Á.

Lần thứ nhất (1258), quân Mông Cổ tiến vào Đại Việt với lực lượng thiện chiến. Trước sức mạnh của đối phương, triều đình nhà Trần chủ động thực hiện chiến lược rút lui bảo toàn lực lượng, thực hiện kế sách "vườn không nhà trống". Khi quân địch lâm vào tình trạng thiếu lương thực và suy giảm sức chiến đấu, quân dân Đại Việt tổ chức phản công, giành thắng lợi và buộc quân xâm lược phải rút lui.

Lần thứ hai (1285) là cuộc xâm lược quy mô lớn do Thoát Hoan chỉ huy. Trước tình thế nguy cấp, Hội nghị Bình Than và Hội nghị Diên Hồng đã phát huy tinh thần đoàn kết toàn dân. Dưới sự chỉ huy của Trần Quốc Tuấn cùng các tướng lĩnh như Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư và Phạm Ngũ Lão, quân dân Đại Việt liên tiếp giành thắng lợi tại các trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, giải phóng Thăng Long và đánh tan đạo quân xâm lược.

Lần thứ ba (1287–1288), quân Nguyên tiếp tục huy động lực lượng lớn tiến vào Đại Việt. Trần Hưng Đạo chủ trương cắt đứt tuyến tiếp tế lương thực của đối phương. Sau khi đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ bị tiêu diệt, quân Nguyên rơi vào thế bị động. Đỉnh cao của cuộc kháng chiến là trận Bạch Đằng năm 1288, nơi quân dân Đại Việt bố trí bãi cọc trên sông, nhử hạm đội của Ô Mã Nhi vào trận địa và tiêu diệt gần như toàn bộ lực lượng thủy quân địch. Thắng lợi này buộc quân Nguyên phải từ bỏ hoàn toàn ý đồ xâm lược Đại Việt.

Ba lần đánh bại quân Nguyên – Mông không chỉ bảo vệ nền độc lập của Đại Việt mà còn khẳng định nghệ thuật quân sự đặc sắc của dân tộc Việt Nam, với những chiến lược nổi tiếng như "lấy yếu thắng mạnh", "lấy ít địch nhiều", kết hợp sức mạnh của quân đội với sức mạnh toàn dân.

Những chiến thắng dưới triều Trần đã đưa các danh tướng như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Khánh Dư, Yết Kiêu, Dã Tượng, Phạm Ngũ Lão... đi vào lịch sử dân tộc. Đây là một trong những giai đoạn vẻ vang nhất của lịch sử Việt Nam, để lại nhiều bài học quý giá về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí quyết tâm bảo vệ độc lập, chủ quyền của Tổ quốc.