"Ba lần tiễn con đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ"

Câu hát trong bài "Đất nước" đã trở thành định nghĩa bằng âm nhạc về Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

"Ba lần tiễn con đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ / Các anh không về, mình mẹ lặng im…" – những câu hát trong bài "Đất nước" của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn, phỏng thơ Tạ Hữu Yên, từ thập niên 1980 đã trở thành hình tượng âm nhạc kinh điển về người mẹ Việt Nam thời chiến.

Điều khiến câu hát ám ảnh là nó không hề cường điệu. Hàng vạn bà mẹ Việt Nam đã "ba lần tiễn con đi" và nhiều hơn thế: mẹ Nguyễn Thị Thứ chín lần tiễn con, mẹ Nguyễn Thị Rành tám lần, mẹ Trần Thị Mít với chín thân nhân liệt sĩ… Và "khóc thầm lặng lẽ" cũng là sự thật phổ biến đến nhói lòng: các mẹ thường giấu giấy báo tử xuống đáy rương, nuốt nước mắt để những đứa con còn lại yên lòng ra trận, để xóm làng khỏi nao núng, để cán bộ dưới hầm khỏi day dứt.

Cái "lặng im" của mẹ chính là sức mạnh tinh thần kỳ lạ của dân tộc này: đau thương không biến thành gục ngã mà hóa thành sức chịu đựng, thành lòng tin sắt đá vào ngày đoàn tụ – dù với rất nhiều mẹ, ngày đoàn tụ chỉ đến trong khói hương.

Ngày nay, mỗi khi giai điệu "Đất nước" vang lên trong các lễ kỷ niệm, hàng triệu người lại nghĩ về mẹ của mình, về những bà mẹ của đất nước – và hiểu rằng độc lập, tự do được ươm từ những giọt nước mắt lặng thầm không bao giờ được phép lãng quên.