Bà má dũng sĩ của đất thép Củ Chi
Danh hiệu: • Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (phong tặng ngày 6 tháng 1 năm 1978). • Bà mẹ Việt Nam Anh hùng (truy tặng năm 1994). • Huân chương Độc lập hạng Nhất (truy tặng năm 1983, cùng với chồng là thầy giáo Nguyễn Văn Cầm).
Nói đến Củ Chi, người ta không chỉ nghĩ đến hệ thống địa đạo chằng chịt, kiên cường, mà còn nghĩ đến một biểu tượng của lòng yêu nước và sự hy sinh phi thường: Má Nguyễn Thị Rành, hay còn được bà con trìu mến gọi là Má Tám Trầu. Sinh ra và lớn lên trên vùng đất Bàu Công, Củ Chi đầy nắng gió, cuộc đời má Tám gắn liền với những năm tháng kháng chiến ác liệt. Ngôi nhà của má không chỉ là nơi che mưa nắng mà còn là trạm giao liên bí mật, là hầm chứa lương thực, đạn dược, và là điểm tựa vững chắc cho cán bộ, du kích. Nhưng sự cống hiến vĩ đại nhất của người mẹ Củ Chi ấy lại nằm ở chính những người con: Má đã lần lượt tiễn tám người con trai và hai người cháu ra chiến trường, để rồi đón nhận mười lần tin tử trận. Má Nguyễn Thị Rành là khúc ca bi tráng nhất về tình mẹ, về lòng kiên trung bất khuất của người phụ nữ Việt Nam trước bom đạn kẻ thù.
Má Rành sinh năm 1900, lớn lên trong cảnh đất nước lầm than. Má kết duyên cùng thầy giáo Nguyễn Văn Cầm - một nhà giáo yêu nước sớm tham gia hoạt động cách mạng. Từ năm 1941, cuộc đời má không chỉ là chuyện bếp núc mà còn là những đêm dài thầm lặng tiếp tế, che giấu cán bộ, và là chiếc cầu nối vững chắc cho cách mạng ở vùng đất Củ Chi "đất thép". Má Rành không trực tiếp cầm súng ra chiến trường, nhưng cái nhà, mảnh vườn và cả tấm lòng của má lại là một chiến hào kiên cố. Má là Hội trưởng Hội Mẹ Chiến sĩ và Chính trị viên xã đội Phước Hiệp, làm nhiệm vụ vận động bà con, tiếp tế lương thực, thuốc men, và làm công tác binh vận. Má đã chứng kiến bao nhiêu lần máy bay địch quần thảo, pháo chụp nổ vang trời, nhưng má vẫn bám trụ, một tấc đất không rời, quyết không vào "ấp chiến lược" của địch. Nhưng sự hy sinh lớn lao nhất của má lại nằm ở chỗ khác, nơi sâu thẳm nhất của một người mẹ. Má Rành sinh được tám người con trai. Lần lượt, từng người con của má, từ anh cả Nguyễn Văn Dúng (Xã đội trưởng Phước Hiệp) hy sinh năm 1947, con trai thứ là Nguyễn Văn Sóc (Tiểu đội trưởng đặc công) hy sinh năm 1954. Năm 1968, Má phải chịu đựng nỗi đau xé lòng khi hai người con trai là Nguyễn Văn Huội và Nguyễn Văn Sướng hy sinh cùng năm, cho đến những người em sau, đều hăng hái nối gót cha mẹ tham gia cách mạng. Họ là những chiến sĩ du kích Củ Chi, những người con ưu tú của quê hương.Rồi chiến tranh nghiệt ngã ập đến. Từng người con trai của má, vì nhiệm vụ, vì độc lập dân tộc, đã ngã xuống. Một, hai, rồi ba... Cho đến khi chiến tranh kết thúc, tám người con trai và hai người cháu của má đều đã trở thành liệt sĩ. Mười lần tin tử trận, mười lần nỗi đau xé lòng của người mẹ dũng sĩ, nhưng má không gục ngã. Mỗi lần tiễn con ra trận, má Tám Trầu vẫn nén nước mắt, chỉ dặn một câu: "Lo tròn việc nước, mẹ ở nhà lo việc nhà. Đừng lo cho mẹ!" Có lần, quân địch bắt má để gây sức ép, buộc các con trai của má phải đầu hàng. Chúng tra tấn dã man, nhưng người phụ nữ Củ Chi kiên cường ấy vẫn giữ vững khí tiết cách mạng, không khai nửa lời. Má Rành, với dáng vẻ gầy gò nhưng tinh thần thép, đã khiến kẻ địch phải khiếp sợ và đành thả tự do cho má.
Chiến tranh kết thúc, hòa bình lập lại trên mảnh đất Củ Chi anh dũng. Nhưng Má Nguyễn Thị Rành không còn được nhìn thấy những người con trai của mình trở về. Tám người con trai và hai người cháu thân yêu của Má đều đã ngã xuống, hòa mình vào lòng đất mẹ để đất nước được nở hoa độc lập, tự do. Mười lần mất mát ấy không thể đong đếm được bằng lời, nhưng chính nó đã tạc nên tượng đài về người mẹ kiên cường.
Khi được hỏi về nỗi đau, Má Tám Trầu đã nói với sự giản dị nhưng đầy khí phách của một chiến sĩ cách mạng:
"Mất con thì đau đớn lắm chớ! Nhưng nước mất nhà tan thì làm sao sống yên được. Con nó đi trước, để cho bà con, cho đất nước được yên, má có khổ sở mấy cũng chịu được."
Năm 1978, Má Nguyễn Thị Rành được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Dù tuổi cao sức yếu, Má vẫn tiếp tục tham gia công tác xã hội, động viên thế hệ trẻ xây dựng và bảo vệ quê hương. Má Tám Trầu qua đời vào ngày 26 tháng 01 năm 1979, hưởng thọ 79 tuổi. Sau đó, Má được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.
Má Nguyễn Thị Rành không chỉ là một người mẹ vĩ đại của gia đình, mà còn là biểu tượng sống của lòng yêu nước và ý chí bất khuất của người phụ nữ Việt Nam trong thời đại kháng chiến. Câu chuyện về Má Tám Trầu và gia đình liệt sĩ của Má mãi mãi là khúc ca bi tráng và hào hùng, khắc sâu vào lịch sử "Đất thép thành đồng" Củ Chi, truyền lại ngọn lửa cách mạng cho các thế hệ mai sau.



