Bà Mười Cơm Tấm – Khói Than Hồng Và Căn Hầm Nuôi Giấu

Mới mờ sáng, góc hẻm đầu đường đã ngập tràn mùi khói nướng sườn mỡ màng, thơm nức nở từ xe cơm tấm của bà Mười (75 tuổi). Tay cầm chiếc quạt nan rách tơi tả, bà Mười phe phẩy liên tục để giữ cho lò than đước đỏ rực, tay kia lật thoăn thoắt những miếng sườn cốt lết tẩm ướp đậm đà. Khói bốc lên mịt mù, làm cay xè đôi mắt đã hằn sâu những nếp nhăn thời gian. Hình ảnh người mẹ quê cặm cụi nhóm lửa, thổi cơm ấy là hình ảnh quen thuộc của vùng đất Nam Bộ. Nhưng sâu thẳm trong ký ức của bà Mười, ngọn khói bếp không chỉ để nấu ăn, mà từng là "bức bình phong" ngụy trang che mắt quân thù để nuôi giấu cán bộ.

Trong thời kỳ chiến tranh ác liệt trước 1975, nhà bà Mười là một cơ sở hoạt động bí mật ngay trong lòng địch. Dưới bệ bếp lò bằng đất sét là một căn hầm ngầm kiên cố, nơi che giấu các đồng chí lãnh đạo hoạt động nội thành. "Quạt lò than nướng sườn bây giờ, khói bay lên thơm phức ai cũng thích. Chứ khói bếp ngày xưa, nó cay đắng và nghẹt thở lắm cháu ơi," bà Mười trở miếng sườn cháy cạnh, ho khan vài tiếng. "Lúc giặc đi ruồng bố, nghe tiếng giày đinh rầm rập ngoài ngõ, dì phải ráng giữ bình tĩnh, ném thêm củi tươi, lá ướt vào lò để khói bốc lên mù mịt, làm cay mắt bọn lính, khiến chúng không dám xộc vào bếp kiểm tra. Dưới nền đất là sinh mạng của các đồng chí. Vừa nấu nồi cơm độn khoai sắn cho cán bộ dưới hầm, vừa canh chừng họng súng của lính ngụy trên đầu, tim đập như trống chầu."

Hòa bình, căn hầm bí mật đã lấp đi, nhưng bà Mười vẫn gắn bó với cái bếp lò. Bà mở xe bán cơm tấm, bán cái hương vị đậm đà, mộc mạc của quê hương. "Mỗi sáng nhóm lửa lò than hồng, dì thấy lòng mình ấm lại. Khói nướng thịt bây giờ là thứ khói của sự no đủ, của nhịp sống hối hả người ta đi làm, đi học. Nó thanh bình và tự do. Nhìn những dĩa cơm dẻo hạt, miếng sườn bóng mỡ dọn ra cho khách nếm ngon lành, dì lại thầm nhớ những bữa cơm nắm muối vừng ngày đó chia cho cán bộ dưới hầm sâu. Đổi được những dĩa cơm tấm mặn mà hôm nay, cái giá máu xương trả ngày ấy quá đắt, nhưng dì chưa bao giờ thấy hối hận," bà Mười mỉm cười đôn hậu, gắp miếng sườn nóng hổi đặt lên đĩa cơm trắng ngần, rưới thêm chút mỡ hành xanh mướt.