Bà Nguyễn Thị Thu sau - 81 ngày đêm lịch sử dưới cổ thành Quảng Trị.

Tiếng bom đạn còn vang vọng trong đầu, tiếng thét đau đớn gọi mẹ bị văng chấp chới trong giấc ngủ. Có lẽ điều động lại lớn nhất với bà Nguyễn Thị Thu sau này chính là 81 ngày đêm lịch sử dưới cổ thành Quảng Trị.

Mùa hè đỏ lửa năm 1972, Thành cổ Quảng Trị trở thành chiến trường khốc liệt nhất trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Trong suốt 81 ngày đêm (từ 28/6 đến 16/9/1972), quân và dân ta phải đối mặt với một hỏa lực đồ sộ từ bom đạn kẻ thù.

Sau khi mất Quảng Trị, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu phát động tái chiếm lại tỉnh Quảng Trị, một mặt tuyên hóa để trở lại cuộc chiến tranh để cứu vãn chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” đang có nguy cơ sụp đổ. Để ngăn chặn quân ta tiến vào miền Nam, chính quyền Sài Gòn lập tức tăng quân và hỏa lực, nhanh chóng củng cố tuyến phòng ngự phía nam sông Mỹ Chánh. Đồng thời lập tuyến phòng ngự phía tây đường 12 để ngăn chặn quân ta tiến vào Huế nhằm bảo toàn lực lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho phản công lại ở Quảng Trị.

Nằm giữa trung tâm thị xã Quảng Trị, Thành cổ Quảng Trị là một công trình kiến trúc thành lũy cổ, đồng thời cũng là trụ sở hành chính – chính trị của tỉnh Quảng Trị. Suốt chiều dài lịch sử, với vị trí là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của tỉnh. Ngày 9/12/2013, Thành cổ Quảng Trị đã được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định số 2383/QĐ-TTg xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt.

Cuộc chiến giữa ta và địch tại Quảng Trị trong 81 ngày đêm từ 28/6 đến 16/9/1972 diễn ra vô cùng ác liệt suốt cả ngày lẫn đêm. Tại bến giằng co từng mét đất, ngôi nhà. Bom đạn đã hủy hoại hoàn toàn thị xã Quảng Trị, Thành cổ cũng bị phá nát hoàn toàn.

Ngày 16/9/1972, quân ta chủ động rút khỏi Thành cổ sau khi đã gây tổn thương nặng nề cho địch. Ta đã tiêu diệt 25 tiểu đoàn cơ động chiến lược của địch, diệt 26.000 tên, bắt sống 71 tên, đánh thiệt hại nặng 22 tiểu đoàn, phá hỏng 349 xe quân sự trong đó có 200 xe tăng và thiết giáp, bắn rơi 205 máy bay, thu 500 súng các loại.

“Chỉ lòng yêu nước dâng lên đến tột cùng thì cái chết cũng nhẹ nhàng như hóa mình vào dòng nước chảy”.

Sau này, các nhà nghiên cứu nghệ thuật quân sự đặt ra vấn đề: “Không hiểu sức mạnh nào đã khiến vô số binh lính không tiếc thân mình mà bám trụ Thành cổ”. Đến nay đã tìm được câu trả lời giải vì đó là lòng yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Cuộc chiến đấu ở đây đã diễn ra như một huyền thoại và cách đánh cũng vượt ra khỏi quy ước thông thường. Những người lính ở Thành cổ, đa phần tuổi còn rất trẻ, họ đã lấy gan vàng cho sự hy sinh để tạo nên một tượng đài sừng sững với chất vong đề lấp lánh nhất về lương tri và phẩm giá.

Có thể nói rằng, cuộc chiến 81 ngày đêm chốt giữ Thành cổ Quảng Trị là một khúc tráng ca của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, được viết bằng máu và nước mắt biết bao chiến sĩ đã ngã xuống và nhiều người trong số họ thân xác vĩnh viễn tan vào hoa cỏ, đất mẹ…