Ba tháng ròng rã vượt đỉnh Trường Sơn và nữ Bệnh xá trưởng tuổi 25 nơi "túi bom" Đức Phổ

Đôi bàn chân tiểu thư rướm máu trên dải Trường Sơn

Rời Hà Nội cuối tháng 12/1966, đoàn cán bộ y tế đi B phải hành quân bộ ròng rã suốt 3 tháng trời xuyên qua những cánh rừng đại ngàn Trường Sơn từ Quảng Bình, Vĩnh Linh qua Tây Nguyên để vào dải đất Khu 5.

Đối với một cô gái lớn lên ở phố thị Hà Nội, chưa từng quen gánh nặng, những tuần lễ đầu tiên vượt dốc Trường Sơn là một thử thách khắc nghiệt. Chiếc ba lô đựng quần áo, võng bạt, gạo ăn đường và đặc biệt là bộ dụng cụ phẫu thuật cùng sách y khoa nặng gần bằng nửa trọng lượng cơ thể chị. Có những con dốc dựng đứng trơn trượt trong mưa rừng, mười đầu ngón chân của Thùy Trâm bật máu, hai bả vai sưng tấy vì dây ba lô cứa sâu vào thịt.

Nhiều đêm mắc võng ngủ giữa rừng già под làn mưa pháo sáng và bom B-52 rền vang từ xa, cơn sốt rét rừng đầu tiên ập đến làm chị run bắn. Các nam đồng chí trong đoàn thương cô bác sĩ nhỏ nhắn định san sẻ bớt túi thuốc và sách y khoa, nhưng Thùy Trâm kiên quyết từ chối: "Các anh cũng mang nặng như em. Sách và dao mổ là vũ khí của người thầy thuốc, em phải tự mang lấy để rèn đôi chân mình trước khi vào mặt trận."

Nhận nhiệm vụ tại "chảo lửa" Đức Phổ và bí danh "Chị Thùy"

Tháng 3/1967, sau 3 tháng hành quân gian khổ, Đặng Thùy Trâm đặt chân tới tỉnh Quảng Ngãi. Theo quy định bảo mật của chiến trường Khu 5, mỗi cán bộ từ miền Bắc vào đều phải đổi sang một tên gọi mới (bí danh) để giữ bí mật cho gia đình ở hậu phương. Đặng Thùy Trâm đã bỏ họ Đặng và tên Trâm, chỉ giữ lại chữ lót là "Thùy" – một cái tên vừa gợi sự dịu dàng, thùy mị của người con gái Hà Nội, vừa gần gũi, dễ gọi đối với bà con cô bác miền Nam.

Tại Quảng Ngãi, thay vì ở lại Bệnh xá tỉnh có điều kiện an toàn hơn, bác sĩ Thùy xung phong về nhận nhiệm vụ tại huyện Đức Phổ – huyện cực Nam của tỉnh Quảng Ngãi. Thời điểm năm 1967, Đức Phổ là "túi bom", nơi Lữ đoàn bộ binh nhẹ số 11 (thuộc Sư đoàn Americal của Mỹ) và quân đội Sài Gòn liên tục mở các cuộc hành quân càn quét đẫm máu, lập các "vành đai trắng" nhằm hủy diệt lực lượng cách mạng.

Ở tuổi 25, bác sĩ Đặng Thùy Trâm được Huyện ủy Đức Phổ giao trọng trách làm Bệnh xá trưởng Bệnh xá Đức Phổ (một bệnh xá dân quân y kết hợp, vừa cứu chữa bộ đội chủ lực, du kích địa phương, vừa khám chữa bệnh cho nhân dân vùng giải phóng). Dù được đào tạo chuyên khoa Mắt tại Đại học Y Hà Nội, nhưng trước thực tế chiến trường thiếu bác sĩ trầm trọng, "chị Thùy" đã tự học ngày đêm để trở thành một bác sĩ ngoại khoa đa năng: từ mổ bụng, cưa xương, nối mạch máu cho đến đỡ đẻ và điều trị sốt rét ác tính.

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo

• Đặng Thùy Trâm, Nhật ký Đặng Thùy Trâm, NXB Hội Nhà văn, 2005.