Bà Triệu

Bà Triệu ( còn gọi Triệu Trinh Nương, Triệu Thị Trinh, 8 tháng 11 năm 226 – 2 tháng 4 năm 248) là thủ lĩnh khởi nghĩa thế kỷ III. Bà sinh ngày 2 tháng 10 Bính Ngọ (226) ở núi Quan Yên, quận Cửu Chân, nay xã Định Tân, Thanh Hóa. Cha mẹ mất sớm, bà ở với anh hào trưởng Triệu Quốc Đạt. Năm 19 tuổi, sau khi giết chị dâu ác nghiệt, bà vào núi Nưa chiêu mộ hơn ngàn tráng sĩ. Mùa xuân 248, thấy quan Đông Ngô tàn ác, hai anh em khởi binh, chiếm huyện trị Tư Phố bên sông Mã rồi hoạt động đồng bằng.

Triệu Quốc Đạt chết; nghĩa binh tôn bà làm chủ. Bà phối hợp ba anh em họ Lý ở Bồ Điền, lập tuyến phòng thủ tới cửa Thần Phù. Ra trận bà mặc giáp vàng, guốc ngà, cưỡi voi trắng một ngà, được tôn Nhụy Kiều tướng quân. Truyền thuyết kể Ngô phong Lệ Hải Bà Vương và hứa tiền, bà không nhận; binh Ngô thốt đánh cọp còn dễ hơn đối diện Bà Vương. Tôn Quyền phái Lục Dận đem 8.000 quân, mua chuộc thủ lĩnh địa phương. Căn cứ Bồ Điền bị cô lập hơn hai tháng rồi vỡ. Trần Trọng Kim chép bà chống được một năm sáu tháng, tuẫn tiết núi Tùng năm 23 tuổi.

Câu nói về chồng con chỉ thấy trong Thanh Hóa kỷ thắng thế kỷ XIX, chính sử cũ không chép. Núi Tùng còn lăng mộ; núi Gai có đền, giỗ 21 tháng 2 âm lịch. Tên bà đặt cho huyện Triệu Sơn, phố Bà Triệu; Đà Nẵng viết Triệu Nữ Vương. Ở Trà Vinh, Lầu Bà Cố Hỷ thờ bà theo truyền thuyết sắc phong trôi dạt.

Toàn thư gọi Triệu Ẩu, họp quân trong núi, các bộ theo như bóng; chưa chiếm Lĩnh Biểu như Trưng Vương nhưng là nữ kiệt. Lê Mạnh Thát cho rằng bà không thua Lục Dận, giữ độc lập đến 257; ý kiến chưa được đồng thuận. Sử cổ chỉ gọi Triệu nữ, Triệu Ẩu; tên Thị Trinh là đặt muộn. Ghi chép Trung Quốc về ngoại hình kỳ dị được nghiên cứu hiện đại xem là huyền thoại Mẹ-Đất.