Bà Trương Thị Tám
Bà Trương Thị Tám (bà sinh năm 1933) từng là du kích, xã đội phó ở Đông Kinh / Đông Kết (thuộc huyện cũ, nay Khoái Châu). Trong một trận đánh nổi bật ngày 20/6/1953, bà cùng đồng đội dùng đòn gánh — mưu mẹo dân gian — để tấn công quân Pháp đóng ở bốt, cướp súng, buộc địch tháo chạy.
Ngày ấy, giữa vùng quê Triệu Việt Vương còn nghèo nhưng chan chứa nghĩa tình, bà Trương Thị Tám – cô gái Bãi Sậy nhỏ nhắn – đã sớm bước vào đội nữ du kích Hoàng Ngân. Theo Hưng Yên TV, “hàng chục năm qua… kỷ niệm về 6 lần được gặp Bác, về 3 lần tham gia duyệt binh ở Quảng trường Ba Đình đã trở thành những câu chuyện xúc động được bà Tám kể lại”. Những dòng ấy như một cánh cửa mở ra ký ức của bà: tuổi trẻ gắn liền với luyện tập, với những chuyến công tác bí mật, với khát vọng góp phần giành lại quê hương.
Giữa muôn vàn chiến công của đội du kích, trận đánh bốt Phương Trù ngày 20.6.1953 là dấu mốc không thể nào quên. Báo Hưng Yên đã ghi lại đầy đủ:
“Sáng ngày 20.6.1953, bà Tám dẫn một tổ đi đầu… hóa trang, diệt bọn lính gác ở bốt Phương Trù… ta tiêu diệt 1 tên, làm 2 tên bị thương nặng, thu 1 khẩu súng trường, 1 máy điện đàm và 1 hòm đạn.”
Bà kể lại: sáng hôm ấy, trời còn mờ sương, các chị em đội thúng lên đầu, giấu dao găm dưới lớp rơm mỏng. Bà – người chỉ huy – đi trước, tay vẫn giữ thăng bằng chiếc đòn gánh tưởng như vô hại. Nhưng chính chiếc đòn gánh ấy, như tuyên giáo Hưng Yên viết về lực lượng nữ du kích Hoàng Ngân, đã trở thành “vũ khí bất ngờ, biến vật dụng dân gian thành sức mạnh diệt thù”. Khi tiếp cận bốt giặc, bà bất ngờ quật đòn gánh hạ gục tên lính gác, mở đường cho đồng đội xông lên khống chế toàn bộ vọng gác.
Những phút giây ấy, bà không quên được: tiếng hô xung phong, tiếng bước chân lao nhanh trên nền đất, tiếng súng nổ xen trong tiếng thở gấp gáp. Và khi trận đánh kết thúc, nhìn những khẩu súng, máy điện đàm và hòm đạn thu được, bà hiểu rằng chiến thắng không chỉ là chiến công, mà còn là nguồn tiếp sức cho cả vùng kháng chiến.
Suốt cuộc đời cầm súng, từ những chuyến công tác đầy hiểm nguy đến những lần trực tiếp chiến đấu, điều khiến bà xúc động nhất vẫn là những lần gặp Bác Hồ. Như Hưng Yên TV đã ghi: “6 lần được gặp Bác, 3 lần tham gia duyệt binh ở Quảng trường Ba Đình” – đó là niềm tự hào mà bà thường nhắc lại, với ánh mắt rạng rỡ như ngọn lửa của thời tuổi trẻ chưa từng tắt.
Câu chuyện của bà Trương Thị Tám – người phụ nữ Hưng Yên dùng đòn gánh đánh Tây – vẫn được gìn giữ không chỉ trong sử sách, mà trong ký ức tự hào của mảnh đất Bãi Sậy, nơi một người nông dân bình dị đã bước vào lịch sử bằng lòng quả cảm kiên cường.
