Bác Hồ đến bản Chán năm 1945

Chiều 14/5/1945, khoảng hơn 3 giờ, Bác Hồ và đoàn “Bộ đội Ông Cụ” từ ngoài Pù Cút đi vào. Lần đầu tiên mới có đoàn cán bộ, bộ đội đông như vậy, lại công khai đàng hoàng đi giữa ban ngày đến bản Chán (xã Đồng Phúc, Ba Bể), nên ai cũng ngạc nhiên. Công việc đón tiếp đoàn đã có chuẩn bị từ hôm trước do ông Chà Tần phụ trách chung. Cụ Hoàng Tiến Lô phụ trách hậu cần, đã cử người lên Hoàng Trĩ bắt một con lợn đem về thịt làm thức ăn cho đoàn. Đoàn nghỉ lại ở nhà cụ Hoàng Văn Ý và Hoàng Văn Hợi ở ngay đầu bản. Cuộc đón tiếp Bác và đoàn “Bộ đội Ông Cụ” đơn giản, nhưng ấm tình quân dân. Việc phòng gian bảo mật được giữ kín hơn thường lệ. Tổ cấp dưỡng do bà Mạc phụ trách, nhanh tay lo bữa tối cho đoàn. Cả bản vừa ăn cơm tối xong, có tin truyền miệng từ nhà nọ sang nhà kia bảo nhau ra tập trung mít tinh dưới thửa ruộng Thôm Lào ở ngay cạnh bản. Không có dầu đèn, nên chỉ đốt một đống lửa cho đủ sáng ở giữa ruộng. Mọi người đứng vây quanh lửa để nghe cán bộ Việt Minh nói chuyện. Lửa không đủ sáng để nhìn rõ mặt nhau, nhưng lòng thì đồng tâm nhất trí theo Việt Minh. Lát sau mới thấy một cụ già mặc quần áo Nùng Cao Bằng đến chỗ mit tinh. Cán bộ Việt Minh giới thiệu với bà con: Đây là “Pỏ Cốc” của cách mạng. Bác trên đường đi công tác xã đã nghỉ lại ở bản ta để thăm hỏi đồng bào. Bây giờ chúng ta trật tự để nghe Bác nói chuyện.
Tiếng vỗ tay vừa dứt, Bác vui vẻ hỏi thăm cuộc sống của đồng bào địa phương. Bác động viên và khen bà con đã hết lòng ủng hộ Việt Minh, ủng hộ cách mạng. Không ngại hy sinh gian khổ, động viên chồng con tham gia công tác cách mạng, chịu khó tăng gia sản xuất, nuôi dưỡng và bảo vệ cán bộ qua lại bản. Luôn giữ bí mật bảo vệ cách mạng. Bác luôn luôn tin tưởng ở đồng bao nhất là thế hệ trẻ. Nói đến đây, Bác bế nhấc một cháu trai giơ lên cao và căn dặn: Đây là thế hệ tương lai của nước nhà. đồng bào phải chăm lo nuôi dạy thành người có ích cho đất nước mai sau. Mọi người đều vỗ tay hoan hô lời Bác. Người cháu trai được Bác Hồ bế ngày ấy nay đã 72 tuổi (năm 2011)- đó là ông Hoàng Văn Viện hiện vẫn sống ở bản Chán (ông hiện nay đã mất). Ông từng đi bộ đội, phục viên về làm cán bộ thương nghiệp huyện Chợ Rã, rồi nghỉ chế độ. Nay tuy đã có tuổi, nhưng ông vẫn hãng hải sản xuất chăn nuôi. làm lán trại ở trong núi để nuôi lợn gỗ. Các con của ông, người ở nhà sản xuất, người tham gia công tác, tất cả đều là những người tích cực trong công việc thôn, bản. Lúc được Bác Hồ bế lên, ông Viện mới có 7 tuổi chưa nhớ được nhiều lắm. Nhưng với ông đó là điều đáng nhớ và vinh dự suốt đời cho bản thân và gia đình. Chuyện Bác Hồ bế ông Viện đã thành niềm tự hào của người dân Bản Chán. Người già vẫn kể chuyện ấy cho con cháu nghe. Mỗi người thêm thắt những chi tiết vui cho câu chuyện đáng nhớ ấy như một huyền thoại.
Bản Chán chưa bao giờ là “bản buồn ! Về Bản Chán chỉ thấy vui! Xa Bản Chán chỉ thấy nhớ, Phia Bjoóc hùng vĩ cùng những Phja Đông. Phja Cheng, Phja Băn ngàn năm sừng sững uy nghi, vững vàng như lòng người dân bản Chán mãi đi theo cách mạng, mai tin tưởng ở đường lối Bác Hồ và Đảng kính yêu. Trong trái tim người dân Bản Chán vẫn còn lưu giữ binh ảnh và lời dạy của Bác Hồ tại Thôm Lào. Nơi ấy hai mùa lúa mãi tốt xanh như nỗi nhớ Bác khôn nguôi.