Bác Hồ với Thiếu nhi vùng cao

Sinh thời Bác Hồ từng nói: “Một năm khởi đầu bằng mùa xuân, một đời khởi đầu từ tuổi trẻ” và “Tất cả trẻ em Việt Nam đều là con của tôi”... Dù luôn bận bịu với những công việc quốc gia đại sự, nhưng Bác Hồ vẫn dành nhiều thời gian để yêu thương và chăm sóc các thế hệ măng non của đất nước, bởi theo Bác, chính thế hệ măng non sẽ là những chủ nhân của đất nước sau này; trong đó, Bác dành tình cảm đặc biệt sâu sắc cho thiếu nhi dân tộc thiểu số.

Bác Hồ với các em thiếu nhi vùng cao Việt Bắc.

Tấm lòng ưu ái của Người với đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, với thiếu nhi dân tộc thiểu số nói riêng thật bao la. Bác viết một loạt bài thơ kêu gọi các tầng lớp, trong đó có thiếu nhi, tùy theo sức của mình, cùng toàn dân cứu nước, cứu nhà. Trước cảnh “vận nước gian nan”, Người đã đau lòng tận mắt chứng kiến cảnh: “Trẻ em cũng phải lầm than cực lòng/Học hành, giáo dục đã không/Nhà nghèo lại phải làm công, cày bừa/Sức còn yếu, tuổi còn thơ/Mà đã khó nhọc cũng như người già/Có khi lìa mẹ, lìa cha/Để làm tôi tớ người ta bên ngoài...”. Vì vậy, Bác gợi mở, dắt dẫn cụ thể đi sâu vào lòng con trẻ, từng bước mở rộng nhận thức, suy nghĩ, cắt nghĩa nguyên nhân để đi đến vận động, giáo dục, giác ngộ các cháu: "Vậy nên trẻ em nước ta/Phải đoàn kết lại để mà đấu tranh/Người lớn cứu nước đã đành/Trẻ em cũng góp phần mình một tay"; rồi Bác kêu gọi các cháu hăng hái, tự nguyện tham gia Hội Nhi đồng cứu quốc, một tổ chức của Mặt trận Việt Minh “Nhi đồng cứu quốc” hội ta/Ấy là lực lượng, ấy là cứu tinh/Ấy là bộ phận Việt Minh/Dân mình khắc cứu dân mình mới xong".

 Làm theo lời Bác dạy, các em nhỏ, theo tinh thần “tuổi nhỏ làm việc nhỏ”, tích cực tham gia vào công cuộc cách mạng, làm công tác giao thông, liên lạc, canh gác, bảo vệ các cuộc họp của tổ chức Đảng. Ngày 15/5/1941, tại thôn Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tổ chức đầu tiên của Đội Nhi đồng cứu quốc (tiền thân của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh) được thành lập với 5 đội viên đầu tiên đều là thiếu nhi các dân tộc thiểu số, gồm: Nông Văn Dền (bí danh là Kim Đồng), Nông Văn Thàn (bí danh Cao Sơn), Lý Văn Tịnh (bí danh Thanh Minh), Lý Thị Nì (bí danh Thuỷ Tiên), Lý Thị Xậu (bí danh Thanh Thuỷ). Nông Văn Dền được cử làm Đội trưởng. Đội có mục đích tham gia đánh Tây, đuổi Nhật, giành độc lập cho nước nhà, với nhiệm vụ giao thông liên lạc, đưa đón, bảo vệ cán bộ, canh gác cho các cuộc họp của Đảng.

 Mỗi khi các cháu đạt thành tích xuất sắc, dù bận trăm công nghìn việc của cách mạng, của Đảng, của Nhà nước, Bác vẫn không quên biểu dương, khen ngợi các cháu. Bác tặng vở học cho cháu Nông Thị Trưng, một cháu bé dân tộc thiểu số chăm học, chăm làm ở Cao Bằng (1944), Bác lại còn có thơ: “Vở này ta tặng cháu yêu ta/Tỏ chút lòng yêu cháu gọi là/Mong cháu ra công mà học tập/Mai sau cháu giúp nước non nhà”.

 Trong bối cảnh một quốc gia đa dân tộc, vấn đề đoàn kết trong thiếu niên nhi đồng được Bác đặc biệt quan tâm. Trong Thư gửi nhi đồng toàn quốc nhân Ngày Quốc tế Thiếu nhi năm 1951, Bác viết, Ngày 1/6 “là ngày của các cháu nhi đồng trong thế giới tỏ tình đoàn kết và sức đấu tranh của mình...”. Bác khuyên nhủ: “Các cháu phải đoàn kết, thương yêu nhau” và là đoàn kết, thương yêu giữa nhi đồng trong nước với nhau. Bốn năm sau, nhân ngày 1/6, Bác liên tiếp có hai bài viết, và vẫn nhắc đến vấn đề đoàn kết. Trong hoàn cảnh cụ thể lúc bấy giờ, Bác nhấn mạnh: "Trước hết, các cháu phải thương yêu giúp đỡ nhau, phải đoàn kết chặt chẽ. Đoàn kết giữa các cháu lớn và các cháu bé... giữa các cháu vùng này với các cháu vùng khác... giữa các cháu và các cô, các chú cán bộ".

 Bác đặc biệt quan tâm đến việc giữ gìn sức khoẻ cho thiếu nhi vùng dân tộc thiểu số. Khi Bác ở Pác Pó, thấy việc giữ vệ sinh nước ăn và nơi ở chưa được dân ở đây chú ý, một buổi sáng Bác bảo các cháu xếp hàng đi ra phía khe nước, Người tự tay tắm rửa, kỳ cọ cho từng cháu, Bác còn xoa thuốc chữa bệnh ghẻ lở cho các em, rồi Bác nói: “Các cô, các chú, vợ chồng còn trẻ phải giữ gìn quanh năm sạch sẽ cho con cái, bệnh ghẻ lây nhanh lắm đấy, thật khổ cho cháu tôi”. Mỗi khi rảnh rỗi, Bác lại xách bương, dắt trẻ ra vườn tưới rau. Khi về thăm cán bộ và nhân dân tỉnh Sơn La, Người nói: “... ở đây đồng bào nhiều người còn sốt rét, các cháu bé thường thường đau mắt hột, bụng to. Vì sao? Vì không biết giữ vệ sinh. Đồng bào có muốn có sức khỏe để sản xuất không? Có muốn con cháu mình không đau mắt hột, không bụng to thế này không? Muốn thế phải giữ gìn vệ sinh, ăn uống sạch sẽ, nhà cửa sạch sẽ, vườn cũng sạch sẽ”.

 Đại tướng Võ Nguyên Giáp kể lại, tháng 8/1945, ủy ban Cách mạng họp ở đình Tân Trào Tuyên Quang, có đại biểu khắp nơi đến dự để chuẩn bị cuộc Tổng khởi nghĩa toàn quốc. Bác Hồ và các đại biểu đang ngồi họp ở đình Tân Trào thì đồng bào địa phương - đại biểu các dân tộc: Tày, Trại, Nùng..., đến chào mừng, thăm hỏi. Hôm đó có khoảng 2, 3 em nhỏ chừng ba bốn tuổi trong xóm ra chơi trước đình. Các em đều xanh gầy, bụng ỏng, đít beo, lại trần truồng, lấm lem, đi chân đất. Bác Hồ trông thấy rất thương, chỉ các cháu, Bác nói với các đại biểu: “Nhiệm vụ của chúng ta là làm thế nào cho các cháu được ăn no, có quần áo mặc”. Trong bối cảnh đang họp bàn về vấn đề liên quan đến vận mệnh của đất nước, điều đầu tiên Người nghĩ đến lại là hạnh phúc của các cháu thiếu nhi. Càng trăn trở về vận mệnh của đất nước bao nhiêu, Bác lại càng thấy thương các em nhỏ bấy nhiêu. Câu nói đó của Người mãi mãi ghi sâu trong trí nhớ mọi người có mặt trong buổi họp và ai cũng thấy có trách nhiệm thiêng liêng là chăm lo cho đời sống trẻ em được no cơm, ấm áo.

 Bác luôn đặt niềm tin sâu sắc vào thế hệ măng non. Trong thư gửi học sinh tháng 9/1945, Bác viết: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu”.

 Ba tháng trước ngày đi xa, ngày 1/6/1969, Bác lại viết bài: “Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng” đăng trên Báo Nhân dân, trong đó có đoạn: “Thiếu niên nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà. Vì vậy, chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân. Công tác đó phải làm kiên trì, bền bỉ. Trong thời gian tới và trong dịp hè này, cần phải đẩy mạnh công tác thiếu niên nhi đồng đạt nhiều kết quả tốt và thiết thực”. Bác nhắc nhở ân cần các gia đình, các đoàn thể phải có kế hoạch cụ thể chăm sóc và giáo dục các cháu ở khắp mọi miền, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ít người, vùng còn khó khăn, cách trở, vùng biên giới, phải làm sao cho các cháu ngày càng khỏe mạnh, được học hành, được vui chơi và tiến bộ. Các tỉnh ủy, thành ủy, huyện ủy..., cần phải phụ trách và đôn đốc việc này cho có kết quả.

 Thấm nhuần tư tưởng của Bác “Chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân”, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta thường xuyên quan tâm đến công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Kỷ niệm Ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6 năm nay, tất cả chúng ta hãy hướng về thiếu niên nhi đồng - chủ nhân tương lai của đất nước. Hãy chăm sóc, giáo dục trẻ em thật tốt; hãy dành tấm lòng đối với các cháu thiếu niên nhi đồng thật sâu đậm, thật mênh mông như câu thơ Bác viết năm 1948 tặng báo Xung phong:

Bác yêu các cháu muôn vàn

Bác gửi các cháu một ngàn cái hôn.