Bác sĩ Tôn Thất Tùng và những ngày cứu chữa thương binh nơi chiến hào Điện Biên Phủ

Vào cuối tháng 3 năm 1954, Giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng – khi đó đang giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Y tế – đã trực tiếp lên đường ra tiền tuyến để thực hiện công tác cứu chữa thương binh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Giữa những khoảng thời gian nghỉ ngơi hiếm hoi nơi trận địa bom đạn, ông đã ghi chép lại những dòng nhật ký chân thực, giàu cảm xúc. Đến dịp kỷ niệm 10 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ vào tháng 5 năm 1964, tập di bút quý giá này đã được ông trao tặng lại cho Ban vận động viết hồi ức, trở thành một tài liệu lịch sử phản ánh sống động tinh thần quả cảm của quân và dân ta.

Ngay từ những ngày đầu chiến dịch mở màn vào cuối tháng 3-1954, người thầy thuốc tài hoa đã cảm nhận rõ sự chuyển mình mạnh mẽ trong tâm hồn khi hòa chung nhịp đập với hàng vạn cán bộ, chiến sĩ và dân công đang háo hức tiến về hỏa tuyến. Hành trình di chuyển ra mặt trận đầy rẫy hiểm nguy dưới tầm bom đạn napalm, pháo sáng và máy bay địch gầm rú liên tục. Đường hành quân lầy lội, sâu hoắm vết bánh xe, song từng đoàn dân công vẫn kiên trì gùi thồ hàng hóa xuyên đêm, phối hợp cùng lực lượng công binh giữ vững mạch máu giao thông. Qua những câu chuyện chia sẻ từ phái viên chiến trường, ông thấu hiểu sâu sắc đời sống gian truân và tinh thần chiến đấu ngoan cường của bộ đội ta trong từng mét giao thông hào, hầm tác chiến.

Khi có mặt tại Đội điều trị 1 nằm lọt thỏm giữa những quả đồi tranh, Giáo sư Tôn Thất Tùng trực tiếp đảm trách công tác phẫu thuật và điều trị các ca chấn thương sọ não – một trong những nhiệm vụ khó khăn và cấp thiết nhất. Với nhận định bộ óc của các chiến sĩ là tài sản vô giá của cách mạng, ông và đội ngũ y bác sĩ, y tá cùng lực lượng hộ lý dân công đã dốc trọn tâm sức cứu chữa để anh em nhanh chóng hồi phục thể trạng lẫn trí tuệ. Tình thương của ông dành cho các thương binh nằm trên những chiếc sàn nứa đơn sơ thiêng liêng, quặn thắt như tình cảm của người cha lo lắng cho con ruột khi trái gió trở trời hay trước những trận mưa lạnh nơi chiến hào.

Bên cạnh công việc chuyên môn bận rộn, nhật ký của ông còn khắc họa tình cảm gắn bó mật thiết với cơ quan chỉ huy chiến dịch, đặc biệt là những bữa cơm trưa thân mật cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Vị Tổng Tư lệnh luôn ân cần thăm hỏi từng chi tiết về sức khỏe bộ đội, điều kiện sinh hoạt của thương binh cũng như tinh thần phục vụ của đội ngũ cán bộ quân y. Dù điều kiện y tế vô cùng thiếu thốn, thuốc men, bông gạc hay bột bó đều khan hiếm, người thầy thuốc vẫn vững vàng niềm tin, nêu cao quyết tâm biến ước mong người lính được ăn no, ngủ yên và không ngừng cống hiến thành hiện thực. Ông cũng vô cùng xúc động trước sự hy sinh dũng cảm của các anh chị em dân công hỏa tuyến, tiêu biểu như hình ảnh người nữ dân công can trường lấy chính thân mình che chắn bom đạn cho thương binh lúc máy bay địch tập kích.

Những ngày đầu tháng 5-1954, nhịp độ chiến trường bước vào giai đoạn quyết định khi tiếng súng tiến công đợt 3 của quân ta rền vang không ngớt khắp núi rừng. Cuộc sống của vị bác sĩ nơi trạm cứu thương chỉ xoay quanh chuỗi ngày phẫu thuật và chăm sóc không ngừng nghỉ, tận mắt chứng kiến sự kiên cường phi thường của những chiến sĩ trẻ bị thương nặng mà không một lời than vãn. Đến chiều ngày 7-5-1954, khi bầu không gian chiến trường bỗng trở nên im bặt tiếng gầm của máy bay và đại bác, tin vui toàn thắng Điện Biên Phủ lan truyền khắp trận địa. Trong niềm hạnh phúc vỡ òa, tiếng hô reo mừng ngày giải phóng cùng những cái ôm siết chặt của đội ngũ quân y, chiến sĩ và dân công vang động cả một góc rừng Tây Bắc, mở ra một trang sử vẻ vang cho dân tộc.