Bạch Đằng – Dấu ấn của một vị tướng
Tác giả: Nhữ Vũ Khánh Linh
“Đại giang hề hà, sóng bạc đầu” — dòng Bạch Đằng từng nhiều lần chứng kiến những trận thủy chiến quyết định vận mệnh đất nước. Năm 1288, trên chính dòng sông ấy, quân dân Đại Việt dưới sự chỉ huy của Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn, tức Hưng Đạo Vương Trần Hưng Đạo, đã tạo nên một chiến thắng vang dội trước quân Nguyên – Mông.
Trần Quốc Tuấn là một trong những danh tướng lớn nhất của triều Trần. Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ ba, ông một lần nữa được giao trọng trách tổng chỉ huy quân đội. Trước một đạo quân xâm lược mạnh, ông chủ trương dựa vào sức mạnh của cả triều đình và nhân dân, đồng thời kiên nhẫn chờ thời cơ để phản công.
Cuối năm 1287, quân Nguyên tiến vào Đại Việt. Quân Trần chủ động tránh thế mạnh ban đầu của địch, bảo toàn lực lượng và từng bước làm cho quân xâm lược rơi vào tình thế khó khăn. Khi quân Nguyên bắt đầu rút lui, Trần Quốc Tuấn nhận ra thời cơ quyết định đã đến. Sông Bạch Đằng được chọn làm nơi đón đánh đạo thủy quân của Ô Mã Nhi.
Trận địa được chuẩn bị dựa trên chính đặc điểm của dòng sông. Những bãi cọc gỗ được bố trí dưới lòng sông, lợi dụng sự lên xuống của thủy triều. Khi nước dâng, những cọc gỗ gần như bị che khuất; đến lúc thủy triều rút, chúng trở thành một trận địa hiểm hóc đối với những chiến thuyền lớn. Những dấu tích cọc Bạch Đằng còn được phát hiện và nghiên cứu cho đến ngày nay, trở thành bằng chứng khảo cổ quan trọng về trận chiến năm 1288.
Ngày 9-4-1288, quân Trần dùng thuyền nhẹ khiêu chiến rồi giả thua, dụ đoàn thuyền của Ô Mã Nhi tiến sâu vào trận địa. Khi thủy triều bắt đầu rút, những bãi cọc nhô lên. Đội hình thuyền Nguyên – Mông bị cản lại, trong khi quân Trần từ nhiều hướng đồng loạt tiến công. Trận chiến diễn ra quyết liệt và cuối cùng đạo thủy quân của quân Nguyên bị đánh tan; Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp bị bắt, nhiều chiến thuyền bị thu giữ.
Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã đánh bại cuộc xâm lược lần thứ ba của quân Nguyên – Mông, góp phần giữ vững nền độc lập của Đại Việt. Đằng sau chiến thắng ấy không chỉ là một trận địa cọc độc đáo mà còn là sự kết hợp giữa địa hình, thủy triều, cách nghi binh và khả năng chớp thời cơ. Những nghiên cứu về bãi cọc Bạch Đằng ngày nay vẫn cho thấy sự tính toán công phu trong việc bố trí trận địa của quân dân nhà Trần.
Trần Quốc Tuấn không chỉ được nhớ đến bởi chiến thắng Bạch Đằng. Trước đó, ông đã giữ vai trò quan trọng trong cả ba cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông, đồng thời để lại Hịch tướng sĩ, một tác phẩm thể hiện tinh thần trách nhiệm với đất nước và ý chí chiến đấu của quân đội nhà Trần.
Từ một dòng sông từng cuộn sóng trong trận chiến hơn bảy thế kỷ trước, những bãi cọc vẫn còn đó như dấu tích của một thời lịch sử. Và giữa câu chuyện Bạch Đằng, tên tuổi Trần Quốc Tuấn gắn với một bài học lớn của nghệ thuật giữ nước: biết giữ sức, hiểu thế, chọn đúng thời cơ và dựa vào sức mạnh của cả dân tộc.
