BẠCH ĐẰNG GIANG – DÒNG SÔNG BA LẦN GHI DẤU LỊCH SỬ

Có những dòng sông chỉ chảy qua những miền quê, nhưng cũng có những dòng sông dường như mang trong mình ký ức của cả một dân tộc. Sông Bạch Đằng là một dòng sông như thế.

Nằm ở vùng Đông Bắc, nơi những nhánh sông đổ ra biển, Bạch Đằng từ xa xưa đã giữ một vị trí đặc biệt. Dòng nước tưởng như hiền hòa ấy từng chứng kiến ba chiến thắng lớn trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc: chiến thắng của Ngô Quyền năm 938, chiến thắng của Lê Hoàn năm 981 và chiến thắng của Trần Hưng Đạo năm 1288.

Trong số đó, câu chuyện của Ngô Quyền có lẽ là câu chuyện khiến người ta nhớ nhiều nhất.

Năm 938, quân Nam Hán chuẩn bị đưa quân sang xâm lược nước ta. Người chỉ huy đội quân ấy là Hoằng Tháo, con trai của vua Nam Hán. Đối với quân Nam Hán, đây là một cuộc tiến quân lớn. Họ tin rằng với lực lượng mạnh và một đội thủy quân đông đảo, họ có thể nhanh chóng tiến sâu vào lãnh thổ nước ta.

Nhưng ở phía bên kia, Ngô Quyền đã chuẩn bị một kế hoạch khác.

Ông hiểu rằng nếu đối đầu trực tiếp trên biển, quân ta sẽ gặp bất lợi. Quân Nam Hán có nhiều thuyền chiến và lực lượng mạnh. Vì vậy, ông tìm cách biến chính dòng sông thành một chiến trường có lợi cho quân mình.

Ngô Quyền cho người đóng những cọc gỗ lớn, đầu bịt sắt, rồi bí mật cắm xuống lòng sông Bạch Đằng.

Công việc ấy không hề đơn giản.

Những chiếc cọc phải được đặt ở vị trí phù hợp, đủ chắc để chịu sức nặng của những con thuyền lớn. Quan trọng hơn, chúng phải nằm dưới mặt nước để quân địch không thể nhìn thấy khi thủy triều lên.

Những người dân địa phương đã góp sức cùng quân đội.

Người chặt gỗ.

Người vận chuyển.

Người đóng cọc.

Người chuẩn bị thuyền.

Tất cả âm thầm làm việc để hoàn thành trận địa trên sông.

Rồi quân Nam Hán tiến vào.

Những con thuyền lớn theo dòng nước tiến sâu vào Bạch Đằng. Nhìn từ xa, quân Nam Hán có lẽ nghĩ rằng trước mắt họ chỉ là một dòng sông bình thường.

Quân của Ngô Quyền không vội giao chiến.

Họ dùng những thuyền nhỏ đánh nhử, rồi giả vờ rút lui.

Quân Nam Hán thấy đối phương bỏ chạy thì lập tức đuổi theo.

Những con thuyền chiến lớn tiến sâu hơn vào trận địa.

Nhưng lúc ấy, thủy triều bắt đầu xuống.

Dòng nước thay đổi.

Những chiếc cọc gỗ từ từ nhô lên khỏi mặt nước.

Quân Nam Hán nhận ra mình đã rơi vào bẫy.

Nhưng đã quá muộn.

Những con thuyền lớn đang di chuyển với tốc độ cao không thể quay đầu dễ dàng. Nhiều chiếc mắc vào cọc, bị thủng đáy hoặc va vào nhau.

Đúng lúc ấy, quân của Ngô Quyền từ hai bên bờ và các hướng khác đồng loạt tấn công.

Trên mặt sông, đội hình quân Nam Hán nhanh chóng rối loạn.

Tiếng hò reo, tiếng vũ khí và tiếng va chạm của những con thuyền vang lên giữa dòng nước.

Hoằng Tháo bị giết.

Đội quân Nam Hán thất bại và phải rút lui.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã tạo ra một bước ngoặt vô cùng quan trọng. Sau nhiều thế kỷ sống dưới ách thống trị phương Bắc, người Việt giành lại quyền tự chủ và mở ra thời kỳ độc lập lâu dài của dân tộc.

Nhưng câu chuyện của Bạch Đằng chưa dừng lại ở đó.

Hơn bốn mươi năm sau, năm 981, dòng sông này lại chứng kiến một cuộc chiến khác. Quân Tống tiến sang Đại Việt, và vua Lê Hoàn đã tổ chức chống trả. Quân Đại Việt tiếp tục tận dụng địa hình sông nước để đánh bại quân xâm lược.

Gần ba thế kỷ sau, Bạch Đằng lại một lần nữa trở thành chiến trường.

Lần này, đối thủ là quân Nguyên – Mông.

Năm 1288, sau nhiều lần thất bại trong các cuộc xâm lược Đại Việt, quân Nguyên – Mông tiếp tục đưa quân sang. Tổng chỉ huy quân Đại Việt là Trần Quốc Tuấn, người mà lịch sử thường gọi là Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

Ông cũng lựa chọn Bạch Đằng làm nơi quyết chiến.

Lại một lần nữa, những cọc gỗ được cắm xuống lòng sông.

Nhưng lần này, trận địa được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn.

Quân Trần chờ khi thủy triều lên để dụ đoàn thuyền của quân Nguyên tiến vào sâu. Khi nước rút, những chiếc cọc nhô lên và các thuyền chiến của đối phương mắc kẹt.

Quân Trần từ nhiều phía tiến công.

Đội quân Nguyên bị đánh tan tác.

Nhiều tướng chỉ huy bị bắt hoặc tử trận.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 trở thành một trong những chiến thắng lớn nhất của nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông.

Ba lần.

Ba thời đại khác nhau.

Ba đội quân xâm lược khác nhau.

Nhưng dòng sông ấy đều trở thành nơi quân dân Đại Việt biến địa hình thiên nhiên thành sức mạnh của mình.

Ngày nay, Bạch Đằng không còn là chiến trường.

Những con thuyền lớn vẫn đi trên sông, nhưng không phải thuyền chiến.

Những bãi cọc cổ được phát hiện và bảo tồn trở thành những chứng tích đặc biệt của lịch sử.

Đứng trước những cọc gỗ đã nằm dưới lòng đất và lòng sông suốt nhiều thế kỷ, người ta khó có thể tưởng tượng rằng chúng từng là một phần của những trận đánh làm thay đổi vận mệnh đất nước.

Cọc gỗ vốn chỉ là một vật vô tri.

Nhưng khi được đặt đúng chỗ, đúng thời điểm và kết hợp với trí tuệ của con người, nó đã trở thành một phần của chiến thắng.

Có lẽ đó cũng là điều đặc biệt nhất của Bạch Đằng.

Người xưa không có những vũ khí hiện đại như ngày nay. Họ không có máy bay, radar hay những phương tiện quân sự tối tân.

Nhưng họ hiểu quê hương mình.

Họ hiểu dòng sông.

Hiểu thủy triều.

Hiểu địa hình.

Và quan trọng hơn, họ biết đoàn kết để biến những điều tưởng như bình thường thành sức mạnh bảo vệ đất nước.

Hôm nay, nước Bạch Đằng vẫn chảy ra biển.

Nếu không biết câu chuyện phía sau, người ta có thể chỉ thấy đây là một dòng sông bình thường.

Nhưng nếu đứng bên bờ sông và nghĩ về lịch sử, ta sẽ thấy dưới dòng nước ấy dường như vẫn còn vang vọng tiếng chèo khua của những đoàn thuyền năm xưa.

Ba lần Bạch Đằng nổi sóng.

Ba lần một dòng sông trở thành chứng nhân của lịch sử.

Và qua hàng nghìn năm, cái tên Bạch Đằng vẫn nhắc người Việt nhớ rằng có những chiến thắng không chỉ được làm nên bởi sức mạnh của vũ khí, mà còn bởi trí tuệ, lòng quả cảm và tình yêu đối với mảnh đất mình đang sống.