Bạch Đằng Năm 981 – Dòng Sông Dậy Sóng

Cuối năm 980, trên đất nước Đại Cồ Việt non trẻ, sóng gió đã bắt đầu cuộn lên. Sau khi được triều thần suy tôn lên ngôi vua, mở đầu triều Tiền Lê, vua Lê Hoàn hiểu rất rõ: hòa bình chỉ là khoảnh khắc mong manh. Phía Bắc, nhà Tống – một đế chế hùng mạnh – đang ráo riết chuẩn bị binh mã, nuôi dã tâm xâm lược nước ta.

Để tranh thủ thời gian, ngày 10 tháng 12 năm 980, Lê Hoàn sai sứ mang cống vật và chiếu thư sang nhà Tống, xin phong vương với mục đích hòa hoãn. Nhưng vua Tống Thái Tông thẳng thừng cự tuyệt. Không những thế, các đạo quân xâm lược đã rầm rập lên đường tiến về Giao Châu.

Trước nguy cơ đó, Lê Hoàn nhanh chóng triển khai thế trận. Ông cử các tướng như Phạm Cự Lạng trấn giữ những vị trí hiểm yếu, còn bản thân thì thân chinh dẫn đại quân từ kinh đô Hoa Lư theo đường thủy tiến ra vùng Đông Bắc. Một hệ thống phòng tuyến rộng lớn được hình thành, trải dọc từ sông Bạch Đằng, sông Kinh Thầy, kéo dài đến Lục Đầu Giang – nơi các cánh quân thủy bộ của địch buộc phải hội tụ nếu muốn tiến sâu vào nội địa.

Đặc biệt, tại cửa sông Bạch Đằng – dòng sông từng ghi dấu chiến công của Ngô Quyền năm 938 – Lê Hoàn vận dụng lại kinh nghiệm lịch sử. Những hàng cọc gỗ lớn được đóng ngầm dưới lòng sông, kết hợp với các đạo quân thủy bộ bố trí mai phục, tạo thành chiếc bẫy khổng lồ chờ quân xâm lược.

Ngày 24 tháng 1 năm 981, cánh thủy binh chủ lực của quân Tống do Hầu Nhân Bảo chỉ huy ồ ạt tiến vào cửa sông Bạch Đằng. Trước ưu thế lực lượng đông đảo, quân Tống vượt qua được tuyến phòng ngự ban đầu, chiếm khu vực cửa sông và các làng mạc xung quanh. Trận đánh đầu tiên, quân ta tổn thất hơn một nghìn người và khoảng hai trăm chiến thuyền.

Nhưng đó không phải là sự thất bại, mà là sự nhẫn nại của người giữ thế chủ động.

Trong khi cánh thủy quân Tống sa lầy ở Bạch Đằng, cánh quân bộ do Tôn Toàn Hưng chỉ huy từ Ung Châu tiến sang liên tục bị quân ta và dân binh địa phương tập kích. Đến cuối tháng 1 năm 981, chúng mới lết được tới Hoa Bộ (nay thuộc Thủy Nguyên, Hải Phòng) rồi án binh bất động, không dám tiến lên hợp điểm.

Tháng 3 năm 981, sau hơn hai tháng bị bao vây, quấy rối, cả hai cánh quân Tống đều rơi vào tình trạng kiệt quệ. Binh lính mệt mỏi, lương thực cạn dần, tinh thần sa sút. Trong thế bí, Hầu Nhân Bảo liều lĩnh đưa quân ngược sông Luộc, mưu đánh thành Bình Lỗ rồi tiến chiếm Hoa Lư. Nhưng mọi toan tính đều thất bại. Tại khu vực Lỗi Giang trên sông Lục Đầu, quân Tống bị đánh cho tan tác, buộc phải rút về Bạch Đằng trong thế cô lập hoàn toàn.

Thời cơ đã chín muồi.

Lê Hoàn ra lệnh quyết chiến. Một mặt, ông cho người viết thư giả vờ xin hòa hoãn, khiến quân Tống lơi lỏng cảnh giác. Mặt khác, ông bí mật bố trí lực lượng mai phục tại khúc sông hiểm yếu phía trên cửa sông Bạch Đằng.

Ngày 28 tháng 4 năm 981, trận quyết chiến nổ ra. Quân ta cho một đạo thủy binh tiến công rồi giả thua rút chạy. Hầu Nhân Bảo tưởng thời cơ đã đến, liền dốc toàn bộ chiến thuyền truy đuổi với hy vọng xoay chuyển cục diện.

Khi toàn bộ đoàn thuyền Tống lọt sâu vào trận địa mai phục, hiệu lệnh vang lên. Từ hai bờ sông, từ trong các nhánh nước, quân Đại Cồ Việt đồng loạt phản công. Những hàng cọc nhọn trồi lên khi thủy triều rút, chiến thuyền Tống vỡ nát, va vào nhau trong hỗn loạn. Tiếng trống trận, tiếng hò reo, tiếng va chạm của gỗ, sắt hòa cùng tiếng sóng Bạch Đằng cuộn dâng dữ dội.

Quân Tống hoàn toàn tan vỡ. Hầu Nhân Bảo bị giết tại trận, nhiều tướng lĩnh khác như Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân cũng bỏ mạng. Hay tin thủy quân bị tiêu diệt, các cánh quân Tống còn lại hoảng loạn rút chạy và bị quân ta truy kích, tiêu diệt hơn nửa.

Trận Bạch Đằng năm 981 kết thúc với thắng lợi vang dội của quân và dân Đại Cồ Việt. Chiến thắng này đã đập tan hoàn toàn ý chí xâm lược của nhà Tống, bảo vệ vững chắc nền độc lập của đất nước dưới triều Tiền Lê.

Một lần nữa, dòng Bạch Đằng lại ghi thêm một chiến công hiển hách. Không chỉ là chiến thắng quân sự, đó còn là minh chứng cho trí tuệ, bản lĩnh và nghệ thuật quân sự Việt Nam: biết lấy nhỏ thắng lớn, lấy địa hình thắng sức mạnh, biết kiên nhẫn chờ thời và tung đòn quyết định đúng lúc.

Dòng sông ấy, năm 981, đã dậy sóng – và từ đó, non sông Đại Cồ Việt vững vàng bước tiếp trong lịch sử.