BÀI HỌC TỪ DÂY CHỈ VÀ VỎ ỐC
Nguyễn Hiền sinh ra ở Nam Định dưới thời vua Trần Thái Tông. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là thần đồng, đọc đâu nhớ đấy, văn hay chữ tốt. Năm 1247, nhà vua mở khoa thi, ông đỗ Trạng nguyên khi mới 13 tuổi.
Vì thấy Trạng nguyên còn quá nhỏ, vua ban thưởng rồi cho về quê tiếp tục học tập, rèn luyện lễ nghĩa.
Lúc bấy giờ, nhà Nguyên (Trung Quốc) lăm le xâm lược nước ta. Muốn dò xét xem nước Nam có nhân tài hay không, sứ thần nhà Nguyên đã mang sang một con ốc hến xoắn dài và thách thức:
"Làm sao xỏ được một sợi chỉ mảnh xuyên qua đường ruột xoắn ruột thịt của con ốc này thì mới chứng tỏ nước Nam có người tài."
Các quan trong triều đình từ đại thần đến danh sĩ đều bó tay, không ai tìm ra cách. Vua liền nhớ tới Trạng nguyên Nguyễn Hiền và sai quan sứ về quê mời ông ra giúp.
Khi quan sứ tìm về tới làng, thấy Nguyễn Hiền đang cùng bạn bè chăn trâu, thả diều ở đầu làng. Quan sứ đem câu đố ra hỏi, Nguyễn Hiền không cần nghĩ ngợi lâu, liền đọc ngay một bài hát dân gian cho lũ trẻ trâu vừa hát vừa chơi:
"Tích tịch tình tinh,
Lấy con kiến càng buộc chỉ ngang lưng,
Bên thì bôi mỡ, bên thì kiến sang..."
Quan sứ nghe xong giật mình thán phục, lập tức cho người làm theo: Dùng một sợi chỉ buộc vào lưng con kiến càng, bôi chút mỡ gạt vào đầu lỗ bên kia của vỏ ốc. Kiến đánh mùi thơm của mỡ liền bò từ đầu này sang đầu kia, kéo theo sợi chỉ xuyên qua ruột ốc một cách dễ dàng.
Sứ thần nhà Nguyên thấy vậy vô cùng kinh ngạc, không dám coi thường triều đình nước Nam nữa. Vua Trần Thái Tông rất mừng rỡ, lập tức đón Nguyễn Hiền về kinh thành phong chức quan lớn để giúp nước.
