Bài viết là hành trình tìm về vùng đất Phồn Xương (Yên Thế)

Ngược dòng thời gian về miền đất võ

Bắc Giang những ngày tháng Ba, nắng vàng hanh hao rải nhẹ trên những đồi chè, đồi vải xanh

mướt. Nhưng khi đặt chân đến vùng đất Yên Thế, cảm giác trong tôi không chỉ là sự bình yên

của làng quê, mà là một sự tôn nghiêm, trầm mặc đến lạ kỳ. Tôi tìm đến Khu di tích lịch sử

Hoàng Hoa Thám tại thị trấn Phồn Xương – nơi mà hơn một thế kỷ trước, những tiếng reo hò

xung trận của nghĩa quân từng khiến thực dân Pháp phải khiếp nhược.

Gặp gỡ "người giữ lửa" lịch sử

Tôi may mắn được gặp bác Quân, một người con sinh ra và lớn lên ngay dưới chân đồn Phồn

Xương cổ kính. Bác không phải là người trực tiếp cầm súng chiến đấu năm xưa, nhưng trong

huyết quản bác chảy dòng máu của những nghĩa quân kiên trung, và trí nhớ bác là một kho

tàng sống về những huyền thoại vùng đất này.

Bác Quân dẫn tôi đi dạo quanh bức tường thành rêu phong, giọng bác trầm lắng: "Cháu ạ,

người Yên Thế chúng ta từ xưa đã có cái máu 'ngang tàng'. Cụ Ðề Thám không chỉ là một thủ

lĩnh, cụ là linh hồn của cả một vùng đại ngàn này. Thực dân Pháp có súng ống tối tân, nhưng

chúng không có cái 'gan' của người dân cày Yên Thế."

Hùm xám và 30 năm vùng vẫy

Câu chuyện của bác Quân đưa tôi trở về những năm 1884. Khi triều đình nhà Nguyễn nhu

nhược ký các hiệp ước đầu hàng, thì ở vùng rừng núi Bắc Giang này, một cuộc kháng chiến tự

phát của nông dân đã bùng lên mạnh mẽ. Dưới sự lãnh đạo của Lương Văn Nắm (Ðề Nắm) và

sau đó là Hoàng Hoa Thám (Ðề Thám), nghĩa quân đã xây dựng một lối đánh du kích đầy biến

hóa.

Bác kể về những trận đánh tại hố Chuối, đồn Phồn Xương. Với địa thế hiểm trở, "Hùm xám" đã

khiến quân Pháp bao phen khiếp vía. "Thực dân Pháp gọi cụ là 'Le Roi de l'Yên Thế' (Vua Yên

Thế). Chúng tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ, thậm chí hai lần ký hòa hoãn để tìm kế tiêu diệt,

nhưng cụ Ðề chưa bao giờ từ bỏ lý tưởng độc lập," bác Quân tự hào nói.

Có một chi tiết khiến tôi xúc động mạnh, đó là tinh thần của nghĩa quân. Họ không chỉ là

những chiến sĩ, họ là những người nông dân thực thụ. Sáng bám cày, tối bám súng. Họ chiến

đấu để bảo vệ từng tấc đất, từng mái nhà tranh. Sự gắn kết giữa thủ lĩnh và nghĩa quân như cá

với nước, tạo nên một sức mạnh mà kẻ thù không thể hiểu nổi.

Nỗi đau và khí tiết cuối cùng

Giọng bác Quân chùng xuống khi kể về những ngày cuối cùng của cuộc khởi nghĩa vào năm

1913. Sau gần 30 năm kiên cường, lực lượng nghĩa quân dần cạn kiệt trước sự bao vây, đàn áp

khốc liệt của thực dân. Cụ Ðề Thám bị kẻ phản bội hãm hại, nhưng cái chết của cụ không phải

là sự kết thúc. Nó đã hóa thành bất tử, thành một biểu tượng của tinh thần bất khuất.

Bác Quân chỉ tay vào pho tượng đồng uy nghi của Cụ Ðề giữa sân quảng trường: "Cụ ngã

xuống, nhưng chí khí của cụ đã thắp sáng con đường cho các thế hệ cách mạng sau này. Từ

cuộc khởi nghĩa nông dân này, Ðảng ta đã rút ra những bài học xương máu về chiến tranh

nhân dân, về việc dựa vào sức dân để đánh giặc."

Lý tưởng sống của thế hệ trẻ soi rọi từ quá khứ

Ðứng trước những hiện vật cũ kỹ: chiếc giáo, cây súng kíp, hay những chiếc hũ đựng lương

thực của nghĩa quân, tôi thấy mình thật nhỏ bé. Là một sinh viên đang sống trong thời bình,

đôi khi chúng ta dễ dàng quên đi cái giá của sự tự do. Câu chuyện về Khởi nghĩa Yên Thế

không chỉ là một trang sử trong sách giáo khoa, nó là một lời nhắc nhở đanh thép về lòng tự

tôn dân tộc.

Bài học từ "Hùm xám Yên Thế" dạy tôi rằng: Dù trong bất kỳ hoàn cảnh khó khăn nào, nếu có

ý chí và sự đoàn kết, chúng ta đều có thể tạo nên những điều phi thường. Tinh thần Yên Thế

chính là bản lĩnh của người trẻ: không lùi bước trước thử thách, dám nghĩ, dám làm và dám hy

sinh vì những mục tiêu cao cả.

Lời kết: Lời hứa dưới chân đồn Phồn Xương

Chuyến đi thực tế tại Yên Thế kết thúc khi hoàng hôn buông xuống. Những rặng tre bên bờ lũy

như đang thầm thì kể lại chuyện xưa. Tôi chia tay bác Quân, trong lòng trào dâng một cảm

xúc khó tả. Tôi chợt nhận ra, "địa chỉ đỏ" không chỉ là nơi để chúng ta đến tham quan, mà là

nơi để chúng ta "sạc" lại năng lượng tinh thần, để soi rọi lại bản thân mình.

Bắc Giang hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ, nhưng những giá trị từ cuộc khởi nghĩa Yên

Thế sẽ mãi là nền tảng văn hóa, là động lực để thế hệ trẻ chúng tôi nỗ lực học tập, cống hiến.

Mai này đi đâu, làm gì, tôi vẫn sẽ tự hào kể về vùng đất Phồn Xương – nơi có vị thủ lĩnh áo vải

hiên ngang, nơi mà tinh thần yêu nước đã trở thành bất diệt.

Thông điệp gửi gắm:

Lịch sử không nằm lại ở quá khứ, lịch sử đang sống trong hành động của chúng ta hôm nay.

Hãy là những "nghĩa quân" thời đại mới, chiến đấu trên mặt trận tri thức để bảo vệ và xây

dựng tổ quốc.