Bám đất, bám dân, giữ phong trào

Trương Văn Hòa - Bám đất, bám dân, giữ phong trào

Có một cách để hiểu lịch sử gần hơn: thay vì chỉ nhớ mốc năm, hãy nhìn vào một con người đã sống trong chính những năm tháng ấy. Trương Văn Hòa sinh năm 1937, quê Quảng Nam. Năm mất không được ghi rõ trong bảng danh sách được sử dụng, vì vậy câu chuyện không tự suy đoán thêm. Khi đặt những dữ kiện ấy vào bối cảnh của một đất nước trải qua chiến tranh, ta thấy phía sau vài dòng tiểu sử là cả một thời tuổi trẻ bị cuốn vào những nhiệm vụ lớn hơn đời sống riêng của mỗi người.

Dấu ấn nổi bật nhất được ghi lại về Trương Văn Hòa là: Xã đội trưởng Điện Hòa, Điện Bàn; tổ chức du kích đánh địch và được biết đến với thành tích chiến đấu trên chiến trường Quảng Nam. Đọc chậm chi tiết ấy, tôi sẽ nhận ra đây không phải một dòng thành tích để lướt qua. Nó cho biết nhân vật đã đứng ở đâu trong guồng máy chiến tranh, đã phải đối diện với loại thử thách nào và vì sao tên tuổi ấy được lưu lại.

Chiến tranh du kích biến những con đường làng, bờ mương, hàng tre và cánh đồng thành một thế trận. Người du kích vừa là người dân của xóm làng, vừa là người chiến đấu; ban ngày bám dân, ban đêm bám địch, giữ cơ sở và bảo vệ phong trào. Công việc ấy đòi hỏi không chỉ sức lực mà cả kỷ luật, khả năng chịu đựng và niềm tin vào nhiệm vụ chung. Với Trương Văn Hòa, những dữ kiện còn lại cho thấy cuộc đời được đặt vào chính không gian ấy - một làng quê thành trận địa nơi trách nhiệm cá nhân luôn gắn với số phận của đơn vị và của nhân dân.

Điều đáng nhớ ở Trương Văn Hòa không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng, mà ở việc một con người bình thường đã chấp nhận phần việc đặc biệt khó khăn của thời đại. Chiến tranh thường chỉ để lại những con số ngắn gọn, nhưng phía sau mỗi con số là mồ hôi, thương tích, những cuộc chia tay và cả những lần con người phải vượt qua nỗi sợ của chính mình.

Từ một con người bình dị của làng quê, chiến tranh đã làm nên một người chiến sĩ. Và chính những con người như thế đã khiến mỗi xóm làng trở thành một phần của thế trận nhân dân.