BÁM XE, BÁM ĐƯỜNG – NGƯỜI LÁI XE TRƯỜNG SƠN VÀ NHỮNG CHUYẾN HÀNG DƯỚI MƯA BOM

Năm 1964, khi đất nước đang trong những năm tháng chiến tranh, Nguyễn Công Tường vừa tròn 20 tuổi. Cũng như nhiều thanh niên cùng thế hệ, ông rời quê hương lên đường nhập ngũ với mong muốn được góp sức mình vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Sau ba tháng trong quân ngũ, ông được lệnh đi học lái xe kéo pháo. Người thanh niên trẻ được phân công về Tiểu đội lái xe thuộc Đại đội 13 ô tô, Tiểu đoàn 105, Trung đoàn 280, Sư đoàn 367. Công việc ban đầu của ông là lái xe kéo pháo bảo vệ thành phố Vinh.

Những chuyến xe đầu tiên đã giúp người lính trẻ làm quen với nhiệm vụ vận tải quân sự. Nhưng ông không thể ngờ rằng những năm tháng sau đó sẽ đưa mình đến một trong những chiến trường khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Tháng 12 năm 1967, Nguyễn Công Tường được giao nhiệm vụ lái xe kéo pháo cao xạ cơ động trên các cung đường 12, 15, 16 và đường 20 Quyết Thắng thuộc tuyến Trường Sơn. Từ đây, cuộc đời người lính trẻ thực sự gắn với những cung đường mà bom đạn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Đường Trường Sơn khi ấy là tuyến vận tải chiến lược nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Địch tìm mọi cách đánh phá để cắt đứt tuyến đường. Ban ngày, máy bay liên tục trinh sát và oanh kích. Ban đêm, những đoàn xe tranh thủ vượt qua các trọng điểm.

Nguyễn Công Tường nhớ lại rằng những chuyến xe thường khởi hành vào ban đêm. Đèn xe phải che kín hoặc bố trí thấp để hạn chế khả năng bị máy bay địch phát hiện. Có những đêm trời sáng, người lái xe có thể nhìn đường nhờ ánh trăng mà không cần bật đèn. Nhưng ngay cả trong bóng tối, mỗi chuyến đi vẫn là một lần đối mặt với hiểm nguy. Bom, mìn, đường hẹp, vực sâu, thời tiết khắc nghiệt và những đoạn đường lầy lội luôn chờ đợi phía trước.

Mùa mưa, đường đất nhầy nhụa, xe rất dễ sa lầy. Mùa khô, nắng cháy và gió Lào khiến người lính kiệt sức. Trong rừng còn có vắt, muỗi, rắn rết và bệnh sốt rét. Nhưng những khó khăn ấy vẫn chưa đáng sợ bằng bom đạn.

Có những đoạn đường vừa được sửa xong đã bị đánh phá trở lại.

Có những chuyến xe vừa vượt qua trọng điểm thì phía sau là tiếng bom rung chuyển cả núi rừng.

Có những đồng đội sáng còn gặp nhau, đến chiều đã không còn trở về.

Nguyễn Công Tường vẫn nhớ một người đồng đội tên Bình, quê Hà Bắc. Trong một lần chuẩn bị bước vào trận đánh bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, người đồng đội trẻ nói với ông rằng sau trận đánh này sẽ xin về phép để lấy vợ. Nhưng ước mơ giản dị ấy không bao giờ trở thành hiện thực. Người lính trẻ đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Ký ức ấy trở thành nỗi day dứt theo ông suốt nhiều năm sau chiến tranh.

Nhưng chiến tranh không cho người lính nhiều thời gian để đau buồn.

Sau mỗi trận bom, những người còn sống lại phải tiếp tục nhiệm vụ.

Xe phải đi.

Pháo phải đến trận địa.

Đạn phải được chuyển tới nơi chiến đấu.

Thương binh phải được đưa về tuyến sau.

Nguyễn Công Tường không chỉ lái xe. Khi có đồng đội bị thương, ông cùng mọi người cõng và vận chuyển thương binh về hậu cứ. Có lúc ông còn trực tiếp băng bó, chăm sóc thương binh. Người lái xe trở thành một người lính “vạn năng”, làm bất cứ việc gì cần thiết để đồng đội được an toàn.

Đặc biệt, ông còn có một khả năng mà rất ít người nghĩ đến ở một lái xe: sửa chữa ô tô ngay giữa chiến trường.

Những chiếc xe hoạt động trên Trường Sơn thường đã cũ, lại phải chạy trong điều kiện khắc nghiệt. Khi xe bị bom đánh hỏng, nếu không sửa được thì cả chuyến vận tải có thể phải dừng lại.

Nguyễn Công Tường tự mày mò tháo lắp, tìm hiểu từng bộ phận của xe. Khi một chiếc xe bị hỏng nặng không thể sử dụng, ông tìm những phụ tùng còn dùng được để thay cho chiếc xe khác. Nhiều lần, ông phải đến những khu vực vừa bị máy bay đánh phá để tháo phụ tùng từ những chiếc xe bị hư hỏng rồi mang về sửa xe cho đơn vị.

Cuối tháng 11 năm 1971, ông bị đau khớp và sốt rét nặng, phải điều trị tại bệnh viện. Nhưng khi nghe tin đơn vị đang tham gia chiến đấu, ông xin ra viện sớm để trở về với đồng đội.

Vừa về đến đơn vị, ông nhìn thấy một chiếc xe cũ bị hỏng nhiều bộ phận. Không chờ đợi, ông bắt tay vào sửa chữa. Sau hai ngày tháo lắp, tìm phụ tùng và khắc phục từng bộ phận, chiếc xe hoạt động trở lại và kịp thời đưa pháo vào chiến trường.

Ngày 16 tháng 4 năm 1972, tại khu vực Ca Lu, Quảng Trị, xe của ông bị bom đánh hỏng két nước và cháy lốp. Trong tình huống ấy, nếu không sửa được xe thì nhiệm vụ kéo pháo có nguy cơ bị đình trệ.

Nguyễn Công Tường lại tìm đến những khu vực có xe bị đánh hỏng, tháo những phụ tùng còn sử dụng được để thay thế. Sau khi khắc phục chiếc xe, ông tiếp tục kéo pháo cho đơn vị cơ động. Theo tư liệu báo chí, những khẩu pháo được ông đưa đến trận địa đã tham gia chiến đấu và trong ngày hôm đó bắn rơi 4 máy bay địch.

Những chuyến xe nối tiếp nhau.

Từ năm 1964 đến năm 1975, Nguyễn Công Tường đã vượt qua hơn 100.000 km trên các tuyến đường Trường Sơn. Ông đã thực hiện 724 lần kéo pháo, 29 chuyến xe chở đạn dược vào trận địa và nhiều chuyến đưa thương binh về tuyến sau an toàn.

Nhưng đối với ông, những con số ấy không phải điều quan trọng nhất.

Phía sau mỗi chuyến xe là đồng đội.

Phía sau mỗi khẩu pháo là một nhiệm vụ chiến đấu.

Phía sau mỗi chuyến chở thương binh là một sinh mạng cần được cứu.

Vì vậy, người lính chỉ biết bám xe, bám đường và hoàn thành nhiệm vụ.

Những đóng góp của Nguyễn Công Tường được đơn vị ghi nhận qua nhiều danh hiệu thi đua và phần thưởng. Ông được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Ba, nhiều lần được công nhận Chiến sĩ Quyết thắng và Chiến sĩ Thi đua.

Ngày 31 tháng 12 năm 1973, khi mới 30 tuổi, Nguyễn Công Tường được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau ngày đất nước thống nhất, người lính Trường Sơn năm xưa tiếp tục công tác trong quân đội cho đến khi nghỉ hưu với quân hàm Thượng tá. Nhưng những ký ức về những năm tháng trên đường Trường Sơn vẫn không bao giờ mất.

Nhiều năm sau chiến tranh, khi nhắc lại những cung đường cũ, ông vẫn nhớ từng trọng điểm, từng chuyến xe và từng người đồng đội đã nằm lại.

Có những người đã trở về.

Có những người mãi mãi nằm lại giữa núi rừng.

Có người chưa kịp thực hiện ước mơ riêng.

Có người hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Những người còn sống mang theo ký ức ấy như một món nợ ân tình đối với đồng đội.

Đường Trường Sơn hôm nay đã mang một diện mạo khác. Những cung đường hiểm trở năm xưa đã được thay bằng những tuyến giao thông rộng mở. Xe cộ ngày nay có thể đi qua những nơi mà trước đây mỗi bước chân đều phải đối mặt với bom đạn.

Nhưng bình yên hôm nay không phải tự nhiên mà có.

Đó là kết quả của biết bao năm tháng chiến đấu, hy sinh và cống hiến của những con người như Nguyễn Công Tường.

Câu chuyện của người lái xe Trường Sơn ấy vì thế không chỉ là câu chuyện về một người lính lái xe. Đó là câu chuyện về trách nhiệm của tuổi trẻ trước vận mệnh đất nước; về tinh thần không lùi bước trước khó khăn; về tình đồng đội và sự hy sinh thầm lặng.

Nguyễn Công Tường đã dùng những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ để bám xe, bám đường, đưa pháo, đạn và thương binh vượt qua những cung đường đầy bom đạn.

Ngày hôm nay, thế hệ trẻ không còn phải lái xe dưới mưa bom hay sửa xe giữa chiến trường. Nhưng mỗi người đều có thể tiếp nối tinh thần ấy bằng cách sống có trách nhiệm, học tập, lao động, sáng tạo và cống hiến cho quê hương.

Bởi mỗi thời đại đều có một “con đường” cần được giữ gìn.

Thế hệ trước đã giữ con đường Trường Sơn bằng máu và lòng dũng cảm.

Thế hệ hôm nay cần giữ gìn thành quả hòa bình bằng tri thức, trách nhiệm và khát vọng xây dựng đất nước.