BẢN GIAO HƯỞNG CỦA MỘT TƯ DUY KHÔNG BIÊN GIỚI: CHÂN DUNG GS. TÔN THẤT TÙNG
Lịch sử y học hiện đại toàn cầu hiếm khi ghi nhận một cái tên mà chỉ cần nhắc đến, các giáo sư phẫu thuật hàng đầu thế giới từ Paris đến Washington đều phải ngả mũ kính phục. Không phải xuất thân từ một cường quốc y khoa, mà từ một phòng mổ chật chội, thiếu thốn đủ bề giữa lòng Hà Nội những năm kháng chiến, Giáo sư Tôn Thất Tùng đã tạo ra một cuộc cách mạng chấn động thế giới: phương pháp cắt gan khô. Dưới đây là bức chân dung ông dưới lăng kính của một bài bình luận khoa học - nghệ thuật, nơi giải phẫu học gặp gỡ thiên tài nghệ sĩ.
Cậu học trò xứ Huế và nhát dao đầu tiên thay đổi lịch sử y học
Sinh ra trong một gia đình hoàng tộc tại Huế nhưng sớm giác ngộ tinh thần dân tộc và dấn thân vào khoa học, Tôn Thất Tùng chọn con đường y nghiệp với một khát vọng khôn nguôi: khẳng định trí tuệ người Việt trên bản đồ y học thế giới. Thời điểm ấy, cắt gan được xem là một "tử địa" của y khoa nhân loại. Các nhà phẫu thuật phương Tây lúc bấy giờ phải mất từ 3 đến 6 giờ cho một ca cắt gan, và bệnh nhân thường tử vong vì mất máu ồ ạt do họ tiến hành cắt theo nhu mô gan mà không kiểm soát được các mạch máu lớn.
Năm 1939, khi còn là một sinh viên y khoa thực tập tại Bệnh viện Phủ Doãn (Hà Nội), bằng sự tỉ mỉ, kiên nhẫn tột cùng và hàng trăm giờ đồng hồ tự tay ngâm mình trong hàng ngàn lá gan người để nghiên cứu hệ thống mạch máu bên trong, Tôn Thất Tùng đã phát hiện ra một chân lý giải phẫu hoàn toàn mới: gan được cấu thành từ các thùy độc lập với các đường phân chia mạch máu rõ ràng, chứ không phải là một khối mô đồng nhất như y văn thế giới từng lầm tưởng suốt hàng thế kỷ.
Bản giao hưởng "Cắt gan khô": Khi y học chạm tay vào nghệ thuật
Dựa trên phát hiện chấn động ấy, ông đã sáng tạo ra phương pháp phẫu thuật cắt gan hoàn toàn mới mà thế giới sau này gọi tên là "Phương pháp Tôn Thất Tùng".
Thay vì mất hàng giờ liền với những nhát dao đẫm máu, phương pháp của ông thắt các ống mạch máu và đường mật trước khi cắt gan. Nhờ đó, thời gian mổ rút ngắn xuống chỉ còn từ 4 đến 8 phút – một con số không tưởng đối với nền y học đương thời, biến một ca phẫu thuật "cầm chắc cái chết" thành một thủ thuật có tỷ lệ thành công cao.
Năm 1960, khi thế giới lần đầu tiên chứng kiến bộ phim tài liệu ghi lại một ca mổ gan siêu tốc của Giáo sư Tôn Thất Tùng tại Hà Nội, giới y học quốc tế đã bàng hoàng sững sờ. Tạp chí phẫu thuật danh tiếng của Pháp thời đó đã ca ngợi ông là "phù thủy của gan mật", một thiên tài phẫu thuật đã làm thay đổi hoàn toàn chương sách về phẫu thuật gan mật của nhân loại.
Trái tim nhân hậu đằng sau "bàn tay thép" trong phòng mổ
Không chỉ là một nhà phẫu thuật đại tài, Tôn Thất Tùng còn là một người thầy thuốc mẫu mực với tấm lòng nhân ái bao la. Trong suốt những năm tháng chiến tranh khốc liệt, dù nhận được vô số lời mời sang làm việc tại các trung tâm y khoa xa hoa ở châu Âu hay Mỹ với mức đãi ngộ khổng lồ, ông vẫn một mực từ chối để ở lại chiến hào miền Bắc, trực tiếp mổ cứu chữa cho thương binh và đồng bào.
Đối với ông, phòng mổ không phải là nơi để phô diễn kỹ thuật, mà là chiến trường giành giật sự sống cho từng con người. Ông từng thức trắng nhiều đêm liền bên giường bệnh của người bệnh nghèo, truyền ngọn lửa đam mê nghiên cứu khoa học cho hàng ngàn lớp bác sĩ trẻ Việt Nam.
Tượng đài vĩnh cửu của trí tuệ Việt Nam vươn tầm thế giới
Cuộc đời của Giáo sư Tôn Thất Tùng là một bản hùng ca rực rỡ chứng minh rằng: trí tuệ Việt Nam hoàn toàn có thể đứng ở đỉnh cao chói lọi của khoa học thế giới bằng sự lao động sáng tạo không mệt mỏi và lòng dũng cảm phi thường.
Tên tuổi của ông đã được ghi danh vào từ điển y học toàn cầu, trở thành niềm tự hào bất tận của nền y học nước nhà. Giáo sư Tôn Thất Tùng đã khép lại một đời người tận hiến vào năm 1982, nhưng "nhát dao huyền thoại" và tư duy y học vượt thời đại của ông vẫn ngày đêm chảy mãi trong huyết quản của các thế hệ thầy thuốc Việt Nam hôm nay.
