Bản Hồ thời kỳ thực dân, phong kiến

Tháng 3/1886, thực dân Pháp đánh chiếm Lào Cai. Sau đợt tấn công lên Sa Pa tháng 11/1886 bị thất bại, ngày 01/01/1887 thực dân Pháp huy động một lực lượng gồm 680 quân lính chia thành 4 mũi mở cuộc tấn công quy mô vào tổng Hướng Vĩnh (Sa Pa), mũi thứ nhất từ Đường Qùy (Văn Bàn) đánh sang, mũi thứ hai từ Bình Lư đánh sang, mũi thứ ba từ Cam Đường (Bảo Thắng) qua Mường Bo đánh lên, mũi thứ tư từ Lào Cai đánh vào. Ngày 4/01/1887, thực dân Pháp chiếm đóng Sa Pa.

Sau khi chiếm được Sa Pa, thực dân Pháp bắt đầu thực hiện chính sách cải trị, áp bức nhân dân. Chúng dồn dân chiếm đất, bắt phu xây dựng khu nghỉ mát, xây dựng hệ thống đồn bốt tại khu vực thị trấn và khu Mường Bo. Chúng thực hiện chia rẽ dân tộc, sử dụng chức dịch làm tay sai cho chúng.

Đứng đầu đơn vị hành chính tổng là Chánh tổng; dưới tổng có các xã; đứng đầu về mặt hành chính cấp xã là chức Lý trưởng, phụ trách về quân sự cấp xã là chức Bình thầy; dưới xã là các thôn, đứng đầu thôn được gọi là Séo phai hoặc Mụ lao.

Đặc điểm của làng xã cổ truyền miền núi nước ta thời kỳ phong kiến là tự trị, tự quản. Nhà nước chỉ can thiệp vào làng xã trong việc thu thuế, bắt lính, xử lý những vụ án hình sự, hay những vụ tranh chấp dân sự mà làng không hòa giải được, hay những can thiệp khi có những dịch bệnh lớn... còn lại chủ yếu hoặc can thiệp khi có những dịch bệnh lớn... còn lại chủ yếu hoặc can thiệp khi có những dịch bệnh lớn... còn lại chủ yếu hoặc can thiệp khi có những dịch bệnh lớn... còn lại chủ yếu hoặc can thiệp khi có những dịch bệnh lớn... còn lại chủ yếu hoặc can thiệp khi có những dịch bệnh lớn... còn lại chủ yếu thuộc quyền tự trị, tự quản của các làng xã. Khi thực dân Pháp đặt ách cai trị, làng xã có sự xáo trộn nhất định. Tuy nhiên, những địa bàn nằm xa trung tâm huyện, giao thông và kinh tế chưa phát triển như khu vực Bản Hồ thì tính tự lập, tự quản của làng xã còn khá cao.

Trước năm 1946, địa bàn Bản Hồ thuộc xã Hướng Vĩnh. Từ năm 1946 đến năm 1955 thuộc xã Mường Bo. Cũng như những làng bản miền núi, vùng cao, cơ cấu tổ chức làng bản ở Bản Hồ thời kỳ thực dân, phong kiến rất đơn giản nhưng chặt chẽ. Bên cạnh chức dịch Séo phai do xã bổ nhiệm là Trưởng giả bản do dân làng chọn người có uy tín để bầu, nếu giả bản thực hiện trách nhiệm yếu hay có sai phạm dân làng sẽ bầu người khác thay thế. Làng có đội tuần phiên, có trách nhiệm bảo vệ an ninh, trật tự trong làng. Làng có hương ước quy định người dân chấp hành các luật lệ của làng.

Do địa bàn ở xa trung tâm huyện, tổng, xã; đường giao thông chỉ có đường mòn, đi lại khó khăn nên những năm thực dân Pháp cai trị ở Sa Pa, Lý trưởng, Bình thầu ở xã ít khi xuống thôn bản, ngoại trừ có tráp của trên bổ xuống chỉ đạo việc bắt lính, bắt phu, thu thuế đinh và giải quyết những vụ việc chống đối chính trị. Mọi việc quản lý và báo cáo tình hình an ninh của thôn đều do Séo phai (chức dịch ở thôn) đảm nhiệm.

Người dân trong xã Bản Hồ chất phác, thuần khiết. Thời kỳ thực dân, phong kiến, hầu hết người dân không biết chữ quốc ngữ, không ai biết nói tiếng phổ thông. Cuộc sống nghèo nàn lại thường xuyên bị thực dân bắt lính, bắt phu, thu thuế đinh, thuế điền nên người dân Bản Hồ rất cực khổ. Thông qua bộ máy ngụy quyền tay sai, thực dân Pháp thi hành hàng loạt chính sách áp bức, bóc lột nhân dân.

Lợi dụng chức quyền được Pháp dung túng, bọn chức dịch tay sai mặc sức bóc lột sản vật của nhân dân trong vùng. Mỗi lần được Pháp giao cho việc tuyển phu, bắt lính, bọn chức dịch về làng hà hiếp, bóc lột nhân dân. Thực hiện âm mưu chia để trị, thực dân Pháp nham hiểm tiến hành các biện pháp chia rẽ dân tộc, để cho các chức dịch lớn chia vùng bóc lột và kìm chế lẫn nhau. Đồng thời Pháp thực hiện chính sách ngu dân, không quan tâm đến việc dạy chữ, chữa bệnh cho dân.

Không cam chịu cảnh áp bức, đàn áp, năm 1910 đồng bào khu vực Mường Bo, trong đó có đồng bào Bản Hồ do ông Tần Chòi Sinh lãnh đạo đã nổi dậy đấu tranh chống âm mưu chia rẽ dân tộc của Thực dân Pháp$^5$. Năm 1938, Đào Quang Hòa (người dân tộc Tày) là Lý trưởng xã Hướng Vĩnh (Mường Bo) cậy quyền, cậy thế, áp bức nhân dân, nhân dân khu vực Mường Bo, trong đó có nhân dân trên địa bàn Bản Hồ đã tham gia cùng nhân dân trong xã kiện Lý trưởng Đào Quang Hòa về tội lạm thuế, ức hiếp nhân dân.