Bản hùng ca thầm lặng của người lái ca nô bến sông Son
Dưới góc độ một nhà nghiên cứu lịch sử giao thông vận tải quân sự, hệ thống Đường Hồ Chí Minh không chỉ có những cung đường đại ngàn Trường Sơn mà còn bao gồm cả những "đường thủy dã chiến". Trong chiến dịch chống Mỹ, bến phà và sông Son (thuộc hệ thống hang động Phong Nha, Quảng Bình ngày nay) chính là cửa ngõ cốt tử để trung chuyển hàng hóa dập dìu vào chiến trường Quảng Trị mới. Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Bình – nguyên Trung đội trưởng Trung đội ca nô dắt phà thuộc Binh trạm 14, Đoàn 559 – là một lát cắt hiện thực đầy quả cảm như thế.
Mùa hè năm 1968, sau khi Mỹ tuyên bố hạn chế ném bom miền Bắc từ vĩ tuyến 20 trở ra, toàn bộ hỏa lực của không quân chiến lược Mỹ trút xuống "vùng thắt eo" Quảng Bình – Quảng Trị. Bến sông Son trở thành một "tọa độ lửa" khốc liệt. Địch sử dụng máy bay phản lực dội bom tọa độ, thả thủy lôi và bom từ trường dày đặc xuống lòng sông nhằm phong tỏa con đường thủy duy nhất dẫn vào hang Phong Nha — nơi ta giấu các phà, xuồng và hàng hóa quân sự.
Nhiệm vụ của ông Bình và các chiến sĩ lái ca nô lúc bấy giờ là: Đợi đêm xuống, điều khiển ca nô cảm tử lao ra dòng sông xé toạc màn đêm, dắt những chiếc phà chở xe tải, pháo cao xạ và bộ đội vượt sông, đồng thời dùng tốc độ cao để kích nổ thủy lôi, mở đường cho đoàn hậu cần tiến về phía Nam Quảng Trị.
Đêm ngày 20 tháng 7 năm 1968, bầu trời sông Son bỗng chốc sáng rực bởi hàng loạt pháo sáng của địch. Ba chiếc máy bay B-57 lượn lờ gầm rú, thả xuống một loạt bom nổ chậm chặn ngay cửa hang Phong Nha. Cùng lúc đó, một đoàn xe xích kéo pháo đang nôn nóng chờ phà ở bờ Bắc để kịp vào áp sát đường vĩ tuyến 17.
Nếu không giải phóng lòng sông trước 12 giờ đêm, đoàn xe sẽ bị kẹt lại dưới ánh sáng pháo sáng và làm mồi cho loạt bom tiếp theo. Không một chút do dự, ông Bình xung phong lái chiếc ca nô cảm tử bọc thép tự chế, lao thẳng ra giữa dòng nước xiết.
"Lúc đó, chúng tôi biết dưới lòng sông toàn là thủy lôi từ trường. Cách duy nhất để phá chúng là chạy ca nô với vận tốc tối đa, tạo ra dòng xoáy mạnh và từ trường từ động cơ để kích nổ bom trước khi ca nô lao tới. Đó là trò chơi đánh cược mạng sống với tử thần," ông Bình kể lại trong cuốn ký sự của binh trạm.
Ông Bình ghì chặt tay lái, chiếc ca nô phóng như xé nước. Một tiếng nổ kinh hoàng vang lên ngay phía sau đuôi tàu, cột nước cao hàng chục mét hất văng chiếc ca nô suýt lật úp. Ông Bình bị đập đầu vào thành sắt, máu chảy ròng rọc xuống mắt, nhưng đôi tay vẫn giữ chặt bánh lái, tiếp tục lượn vòng thứ hai để kích nổ quả thủy lôi thứ hai.
Nhờ sự dũng cảm và kỹ thuật lái tàu điêu luyện của ông, lòng sông được giải tỏa. Đoàn phà chở pháo lập tức xuất kích, vượt sông an toàn trong đêm.
Trải qua những năm tháng sáp nhập tỉnh Bình Trị Thiên cho đến khi phân tách địa giới hành chính như ngày nay, người chiến sĩ lái ca nô năm xưa không đi đâu xa. Ông Nguyễn Văn Bình hiện đang sống những ngày tháng tuổi già thanh bình ngay tại quê nhà bên bờ sông Son (huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình).
Đối với các nhà chép sử, hình ảnh ông Bình lái chiếc ca nô lao vào vùng thủy lôi năm ấy là một biểu tượng rực rỡ. Nó chứng minh rằng, trên chiến trường khói lửa Quảng Bình - Quảng Trị, trận địa không chỉ có đất đá, hầm hào, mà mỗi mét sóng nước dòng sông cũng là một chiến hào, nơi lòng yêu nước đã chiến thắng những thứ vũ khí hủy diệt tối tân nhất.
