Bản hùng ca tuổi nhỏ: Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng

Tiếng súng rát chúa xé toạc màn sương rạng sáng bên bờ suối Nà Mạ đã tạc vào lịch sử hình bóng oanh liệt của một cậu bé mười bốn tuổi, người đã dũng cảm lấy thân mình thu hút hỏa lực địch để bảo vệ an toàn cho các cán bộ cách mạng. Hình tượng người đội viên nhỏ tuổi mặc áo chàm, đầu đội mũ nồi, tay xách lồng chim hiên ngang bước vào cõi bất tử ấy chính là Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng - người Đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng cứu quốc. Anh tên thật là Nông Văn Dền, sinh năm 1929 (có tài liệu ghi 1928) và anh dũng ngã xuống ngày 15 tháng 2 năm 1943, để lại một bản hùng ca bi tráng về lòng yêu nước sắt son của tuổi nhỏ Việt Nam.

Sinh ra trong một gia đình bần nông người dân tộc Nùng tại xóm Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, tuổi thơ của Kim Đồng sớm phải nếm trải muôn vàn cơ cực nhọc nhằn. Cha không may qua đời sớm, mẹ lại thường xuyên ốm đau, các chị gái đã đi lấy chồng xa, để lại cậu bé Dền cùng một em gái nhỏ. Giữa hoàn cảnh khốn khó ấy, từ năm 12 tuổi, người thiếu niên kiên cường này đã ngoan ngoãn thay anh đi làm phu và gánh vác mọi công việc nặng nhọc trong gia đình. Sự hy sinh thầm lặng, tảo tần từ lúc còn chỏm bu của anh đã tạo điều kiện để người anh trai ruột là Nông Văn Tằng (mang bí danh Phục Quốc) - một đội viên giải phóng quân - được yên tâm hoạt động cách mạng.

Lớn lên trên chiếc nôi của chiến khu cách mạng, từ năm 1940, Kim Đồng đã được anh trai và một cán bộ tên Đức Thanh giác ngộ. Bằng sự mưu trí thiên bẩm, anh nhanh chóng trở thành một liên lạc viên tin cậy, làm các nhiệm vụ canh gác, chuyển thư từ và đưa đường cho cán bộ lọt qua vòng vây khắt khe của kẻ thù. Đến tháng 5 năm 1941, khi Đội Nhi đồng cứu quốc (nay là Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh) chính thức được thành lập, Kim Đồng vinh dự là một trong năm đội viên đầu tiên và được tín nhiệm bầu làm Đội trưởng. Trong bộ quần áo chàm giản dị, tay xách lồng chim hoặc cầm cần câu cá, người Đội trưởng nhỏ tuổi luôn tỏ ra mưu trí, nhanh nhẹn để che mắt quân thù, bảo đảm bí mật trong mọi hành động. Vào tháng 8 năm 1942, Kim Đồng có niềm vinh dự vô bờ bến khi được gặp Bác Hồ tại hang Nộc Én, được Bác trực tiếp khen ngợi sự dũng cảm và khuyên nhủ tích cực bảo vệ cách mạng.

Khúc tráng ca bi ai và vĩ đại nhất của cuộc đời Kim Đồng đã điểm vào rạng sáng ngày 15 tháng 2 năm 1943. Hôm ấy, khi đang làm nhiệm vụ canh gác bảo vệ cho một cuộc họp bí mật của các cán bộ cách mạng (cán bộ Liên tỉnh ủy), anh tinh ý phát hiện một toán địch đang phục kích hòng bao vây, bắt sống các đồng chí lãnh đạo. Đứng trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, Kim Đồng mưu trí cử Cao Sơn chạy về báo động, còn bản thân dũng cảm chạy qua suối nhằm đánh lạc hướng. Bọn giặc trúng kế, tập trung toàn bộ lực lượng và hỏa lực bắn theo bóng dáng cậu bé. Nhờ tiếng súng báo động ấy và sự hy sinh thân mình thu hút hỏa lực của anh, các đồng chí cán bộ đã kịp thời tránh thoát lên núi an toàn. Kim Đồng trúng đạn và anh dũng ngã xuống ngay bên bờ suối Nà Mạ khi vừa tròn 14 tuổi.

Ghi nhớ công ơn và sự hy sinh quả cảm của người thiếu niên anh hùng, Khu di tích lịch sử Kim Đồng đã được xây dựng ngay tại nơi anh ngã xuống ở quê hương Nà Mạ. Tượng đài anh đứng sừng sững, tạc lại khoảnh khắc người đội viên khoác áo dân tộc Nùng đang vươn mình tung con chim sáo bay lên bầu trời tự do. Phía trước tượng đài là 14 bậc đá và 14 cây lát vươn cao xanh ngắt, biểu tượng thiêng liêng cho 14 mùa xuân thanh xuân rực rỡ của người Đội trưởng. Năm 1997, Kim Đồng vinh dự được Tổ quốc truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Bức tượng đài ấy không chỉ là gạch đá, mà đã hóa thành một biểu tượng bất diệt, mãi mãi là niềm tự hào và thắp sáng ngọn lửa dũng cảm cho lớp lớp thế hệ thiếu niên, nhi đồng Việt Nam noi theo.