Bản "mật mã" bằng khói bếp trên đồng dưa Hà Thanh

Thôn Hà Thanh (xã Vạn Hưng) vốn nổi tiếng với những bãi cát dài trồng dưa hấu. Nhưng ít ai
biết rằng, những rẫy dưa sát chân núi ấy lại là một hệ thống đài quan sát tầm xa của lực lượng
du kích địa phương. Trong số những "đài quan sát" ấy, có chòi dưa của chị Út Diệu.
Năm 1969, địch tăng cường càn quét, đóng các chốt dã chiến hòng cắt đứt đường di chuyển
của bộ đội ta từ núi Hòn Hèo xuống đồng bằng đánh đồn. Chị Út Diệu lúc ấy vừa nuôi con nhỏ,
vừa nhận nhiệm vụ làm tai mắt. Công cụ báo tin của chị rất đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả:
Khói bếp.
Mỗi buổi sáng và chiều, chị Út Diệu đều nhóm bếp củi để nấu ăn và un khói đuổi muỗi cho bò.
Tuy nhiên, hướng khói và màu khói lại mang những thông tin mật mỡ:
● Khói trắng, bay thẳng: Tình hình yên ổn, bộ đội có thể xuống làng nhận lương thực.
● Khói đen (bỏ thêm lá cây tươi, cao su): Địch đang đi càn, tuyệt đối không được rời cứ.
● Hai cụm khói cách nhau: Địch đang phục kích ở lối mòn phía ga Hòa Huỳnh.
Có lần, một toán lính ngụy bất ngờ xộc vào chòi đúng lúc chị vừa nhóm đống lá tươi để tạo khói
đen báo động có lính vào làng. Tên chỉ huy nhìn đống khói nghi ngút, nghi ngờ hỏi: "Sao trưa
trật rồi còn đốt lá um sùm vậy mụ kia? Định làm ám hiệu cho Việt Cộng hả?".
Chị Út Diệu mặt không biến sắc, tay bế con, tay cầm chiếc nón lá rách quạt phành phạch vào
đống lửa, giả vờ thanh minh:
"Mấy ông coi, muỗi dại dưới mấy bụi dứa dại nó bay ra cắn thằng nhỏ sưng hết mặt mày. Tôi
không un khói thì mẹ con tôi sống sao nổi ở cái xứ này!"
Nhìn đứa trẻ khóc thét vì khói cay và gương mặt lam lũ của người mẹ, bọn lính bỏ đi. Nhờ cụm
khói đen kịp thời ấy của chị Út, một tổ công tác của huyện đội đang trên đường xuống đồng
bằng đã kịp thời rút lui vào hang đá, tránh được một cuộc chạm trán bất lợi