Khác

BAN NGHIÊN CỨU THỦY QUÂN - NHỮNG NGÀY KHỞI ĐẦU

Cách đây bốn mươi nhăm năm, ngày 8 tháng 3 năm 1949, Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Tổng Tư lệnh Quân đội quốc gia và Dân quân tự vệ Việt Nam, ký Nghị định thành lập Ban Nghiên cứu Thuỷ quân Việt Nam trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu, đánh dấu một bước phát triển mới về chiến cuộc chống thực dân Pháp xâm lược cũng như về xây dựng lực lượng vũ trang.

29/03/2026Ban Biên tập tổng hợp2 lượt xem0 lượt chia sẻ
Từ sau chiến thắng Việt Bắc, Thu Đông năm 1947, hưởng ứng phong trào thi đua yêu nước, quân và dân ta phát huy cao độ tinh thần tự lực tự cường, ra sức rèn cán luyện quân, đánh giặc lập công, đến mùa Hè năm 1949 đã đánh bại một bước kế hoạch bình định lấn chiếm của địch, phát triển chiến tranh du kích rộng khắp, củng cố căn cứ địa Việt Bắc và xây dựng lực lượng vũ trang thành ba thứ quân: bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích. Trong bộ đội chủ lực, ngoài bộ binh ra, một số đơn vị: pháo binh, công binh, thông tin cũng được xây dựng.


Để chuẩn bị lực lượng đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh cuộc kháng chiến kiến quốc trong giai đoạn mới "tích cực cầm cự, chuẩn bị chuyển sang tổng phản công", Bộ Tổng Tham mưu kiến nghị với Bộ Tổng Tư lệnh thành lập tổ chức ban đầu về Thuỷ quân gọi là "Đội huấn luyện Thuỷ quân". Đại tướng Tổng Tư lệnh cho ý kiến phải báo cáo và xin chi thị của Bác Hồ trước khi quyết định. Đồng chí Hoàng Văn Thái - Tổng Tham mưu trưởng bảo tôi cùng đến gặp Bác, vì tôi được phân công giúp đồng chí Tổng Tham mưu trưởng chỉ đạo xây dựng các binh chủng kỹ thuật. Sau khi nghe báo cáo, Bác hỏi cặn kẽ tình hình chuẩn bị về cán bộ và cơ sở kỹ thuật, rồi Bác chỉ thị đại ý như sau: xây dựng và phát triển bộ đội chủ lực phải kết hợp với khả năng và tình thế mới. Cách mạng Trung Quốc sắp thành công. Hướng phát triển bộ đội chủ lực như thế là được, hợp với tình thế mới. Để hợp với khả năng thực tế, chỉ nên thành lập Ban nghiên cứu Thuỷ quân và sau khi chuẩn bị tương đối có đủ cán bộ và phương tiện kỹ thuật, thì mở một lớp vừa học vừa hành, vừa tham gia nghiên cứu. Bác nhấn mạnh chỉ gọi là "Ban Nghiên cứu Thuỷ quân" và "lớp Thuỷ quân", vì danh có chính thì hành mới thuận, công việc mới thành công.


Nhiệm vụ của Ban Nghiên cứu Thuỷ quân được xác định là xây dựng cơ sở nghiên cứu ban đầu của Thuỷ quân, tìm hiểu hoạt động của hải quân Pháp, tìm cách chống lại chúng, chuẩn bị cơ sở vật chất, tài liệu, huấn luyện đào tạo cán bộ, từng bước hình thành các điều kiện để đón thời cơ triển khai hoạt động. Phương châm là từ nhỏ đến lớn, thiết thực, bí mật, phù hợp với tình hình.


Để giữ bí mật, Ban Nghiên cứu Thuỷ quân lấy tên là Đội sản xuất 71 đóng quân bên bờ sông Chảy gần huyện lỵ Đoan Hùng, nơi mà quân dân Quân khu 10 đã giáng cho hải quân Pháp một đòn chí tử mà sách báo của chúng thời bấy giờ gọi là "thảm hoạ Đoan Hùng” trong chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947, cũng là nơi mà ta thu được một số tài liệu, máy móc, dụng cụ phương tiện... chuyên dùng về hải quân để làm cơ sở kỹ thuật ban đầu cho Ban Nghiên cứu Thuỷ quân.


Để có một tổ chức đảm đương được nhiệm vụ của Ban Nghiên cứu Thuỷ quân, việc tìm chọn cán bộ chủ chốt gặp nhiều khó khăn vì thời bấy giờ cán bộ vừa hồng vừa chuyên rất hiếm. Lúc đầu chỉ có ba cán bộ đang công tác ở Bộ Tổng Tham mưu có trình độ chuyên môn về hàng hải cả về lý thuyết và thực hành, sau dần dần tuyển chọn thêm, mãi đến đầu năm 1950 mới có đủ cán bộ để kiện toàn tổ chức Ban Nghiên cứu Thuỷ quân và lớp Thủy quân. Đến đầu tháng 2 năm 1950, Đội sản xuất 71 đã xây dựng được nơi ăn chốn ở, làm thêm được một số học cụ, tuyển chọn được 180 học viên, Bộ Tổng Tham mưu quyết định khai giảng khoá học đầu tiên vào ngày 13-2-1950 và cử tôi đến chủ trì buổi lễ.


May mắn bất ngờ! Trên đường đi dự lễ, đến chân Đèo Khế, tôi ghé vào quán nước nghỉ chân trước khi qua đèo. Vừa bước vào, tôi thấy bác Tôn Đức Thắng đang ngồi nghỉ trong quán. Tôi chưa kịp chào thì Bác đã hỏi "Chú đi đâu mà quân phục chỉnh tề thế "? Tôi trả lời: "Kính thưa Bác, cháu đi dự lễ khai giảng lớp Thuỷ quân. Bác có được khoẻ không ạ?". Bác bảo: "Khoẻ lắm", rồi hỏi về mục đích của lớp này. Tôi liền báo cáo lại với Bác về những lời chỉ giáo của Bác Hồ và nhiệm vụ của Ban Nghiên cứu Thuỷ quân đã được Bộ Tổng Tư lệnh xác định. Nghe xong, Bác nói đại ý như sau: Ta chưa có tàu chiến, nhưng có một bờ biển dài và nhiều sông rộng, xây dựng dần quân chủng này như thế là phải. Các thuỷ thủ đầu tiên này phải bơi lặn giỏi, chèo chống khoẻ, coi thường nắng mưa, vững vàng trước sóng to gió lớn, biết xem sao và tìm phương hướng, biết trông mây và phòng bão tố...


Trong lễ khai giảng, tôi trân trọng chuyển những lời chí bảo quý báu ấy của Bác Hồ và Bác Tôn cho tất cả cán bộ học viên của Ban Nghiên cứu Thuỷ quân. Anh em rất phấn khởi và tin tưởng, nỗ lực công tác, học tập và rèn luyện. Tháng 8 năm 1950, nhiều khu vực ven biên giới phía Bắc nước ta được giải phóng, cũng là lúc khoá 1 lớp Thuỷ quân hoàn thành chương trình huấn luyện. Được Nhà nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa sẵn sàng giúp đỡ, Bộ Tổng Tham mưu kịp thời chọn 150 cán bộ học viên các khoá 1 và 2 lớp thuỷ quân, tổ chức thành 1 đại đội lấy tên là Đội Thuỷ binh 71, đưa sang Trung Quốc để học thêm kinh nghiệm của Giải phóng quân Trung Quốc về sử dụng thuyền buồm, thuyền máy, chống quân đội Tưởng dọc sông, ven biển và đổ bộ giải phóng đảo Hải Nam. Đối với khoá 1 này, tuy chương trình huấn luyện còn mò mẫm, cơ sở vật chất kỹ thuật của ta lúc đó còn thiếu thốn, trình độ giáo viên huấn luyện lúc đó còn thấp, lại chưa hình dung hết tính chất phức tạp và khó khăn của Ngành Hải quân, nhưng tất cả cán bộ và học viên khoá này đều được rèn luyện tốt về chính trị tư tưởng, được bồi dưỡng kiến thức khoa học kỹ thuật, được rèn luyện về thể lực, nếp sống lao động sinh hoạt của Thuỷ quân và công tác dân vận. Do đó, suốt 6 tháng học tập ở Trung Quốc, Đội Thuỷ binh 71 được Giải phóng quân Trung Quốc tận tình giúp đỡ và đánh giá cao, được nhân dân địa phương Lôi Châu quý mến.


Đội Thuỷ binh 71 trở về nước tháng 4 năm 1951, đúng vào lúc toàn bộ biên giới phía Bắc đã được giải phóng, Bộ Quốc phòng, Tổng Tư lệnh đang tập trung lực lượng để xây dựng bộ đội chủ lực thành những đại đoàn mạnh, đặc biệt là thành lập Đại đoàn Công binh và Pháo binh F351. Bộ quyết định giải thể Ban Nghiên cứu Thuỷ quân, chọn một số anh em trong Đội Thuỷ binh 71 đưa ra vùng duyên hải Đông Bắc do đồng chí Trác Vinh Nam dẫn đi để tổ chức du kích chiến ven biển và ở các hải đảo; đại bộ phận được đưa về F351 để xây dựng và phát triển binh chủng Pháo binh và binh chủng Công binh; số còn lại được biên chế vào các cơ quan của Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Cung cấp... Ngay khi có lệnh chuyển sang đơn vị khác, tuy có nhiều nuối tiếc, song anh em vẫn nghiêm chỉnh chấp hành, không hề ngả lòng thoái chí.


Sau chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, chính các cán bộ Thuỷ quân Sông Lô ngày ấy đã tham gia tiếp quản cảng Hải Phòng, Hòn Gai, Cẩm Phả. Khi bắt đầu xây dựng Ngành Hàng hải và Quân chủng Hải quân, một số cán bộ này đã trở thành những cán bộ chủ chốt của Ngành Hàng hải và những sĩ quan đầu tiên của Hải quân Việt Nam.


Mặc dù Ban Nghiên cứu Thủy quân chỉ tồn tại và hoạt động 3 nãm, nhưng những năm tháng hoạt động của đơn vị này chính là những nét phác thảo trong lịch sử chặng đường xây dựng Hải quân và Ngành Hàng hải Việt Nam sau này, giống như một hạt giống gieo xuống đất, khi mới nảy mầm chỉ là một cái chồi non nhỏ yếu, nhưng không có thời kỳ non nớt này, sẽ không có những cây cổ thụ cành lá xum xuê, tạo màu xanh tươi mát cho đời sau.


Hà Nội, ngày 6 tháng 3 năm 1994
41 Hàng Bạc - Hà Nội
P.P

Logged

Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trần ai, ai dễ biết ai
Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế

quansuvn

Moderator
*
Bài viết: 7340



WWW

Thuỷ quân Sông Lô thời chống Pháp xâm lược (1949-1954)« Trả lời #7 vào lúc: 29 Tháng Giêng, 2021, 01:15:01 pm »
NHỮNG NGÀY LÍNH THỦY SÔNG LÔ - MỘT THỜI ĐỂ NHỚ

Đại tá Nguyễn Việt
Nguyên chính trị viên Ban nghiên cứu Thuỷ quân - Bộ Tổng Tham mưu Phó Cục trưởng Cục Khoa học quân sự - Bộ Tổng Tham mưu


Xin thân chào anh chị em "Lính thuỷ sông Lô phố Giàn Làng Cỏ góp phần đặt "viên gạch" Hải quân sau này.

Tôi đang học khoá "Chuẩn bị Tổng phản công" ở trường quân sự trung cao cấp thuộc Bộ Quốc phòng tại Soi Mít bên bờ sông Kông - Thái Nguyên thì một hôm vào khoảng tháng 10/1949, được lệnh về Bộ Tổng Tham mưu nhận nhiệm vụ gấp.


Chưa rõ thế nào, tôi thu xếp lên đường ngay, xin tạm biệt những bài giảng lý thú nhiều trí tuệ của Thiếu tướng Nguyễn Sơn, một nhà quân sự hùng biện có sức cuốn hút mãnh liệt người nghe về tư tưởng quân sự vô sản, về trường kỳ kháng chiến, tích cực cầm cự, chuẩn bị tổng phản công... Tạm biệt những bài học về chiến thuật tác chiến quy mô sư đoàn, quân đoàn, những thê đội chiến dịch... do một giáo sư quan năm Nhật nhiệt tình truyền giảng dạy với những nội dung nghế thuật quân sự mà đế quốc Nhật đã có một thời làm mưa làm gió trên chiến trường Châu Á - Thái Bình Dương; xin chia tay với bạn cùng học, với Hạnh Nam Bộ đã làm một cuộc trường chinh sáu tháng từ Nam ra Bắc để kịp theo học lớp "Chuẩn bị tổng phản công", với Sang vua cờ tướng, nhóm "ngũ tốt" lừng danh sau này, với Tạ Đình Đề biệt động Hà Nội, với Đinh Mẫn, Phạm Sinh, Quang Liêu cùng cánh Khu 3, với Nam Long cùng một đội ngũ quân lính Hải Dương - Kẻ Sặt, Đường 5 ngày đầu kháng chiến... Xin tạm biệt tất cả, nhớ mãi dòng sông Kông mang ít nhiều một thời vỡ lòng quân sự sôi nổi, nhiều mới lạ...


Qua Đại Từ, Ba Giăng lên Quảng Nạp, rẽ vào chân núi Hồng, nơi đóng quân của Tổng hành dinh lãnh đạo kháng chiến, nơi mà khi còn ở địa phương đồng bằng sông Hồng, chúng tôi thường ngưỡng mộ như một mảnh đất thánh có Bác Hồ cùng Trung ương Đảng và Chính phủ đang ngày đêm lãnh đạo cuộc chiến tranh nhiều gian khổ chống giặc Pháp xâm lược.


Vào đến cơ quan Bộ Tổng Tham mưu đóng trong rừng, lẻ tẻ từng gian nhà lá nhỏ ẩn dưới lùm cây xanh, bên bụi tre nứa ngổn ngang hoang dã, chúng tôi được anh Hoàng Văn Thái - Tổng Tham mưu trưởng thân mật đón tiếp. Anh húi cua, nét mặt cương nghị, người dong dỏng cao, hơi gầy (không to béo như sau này), vui vẻ chuyện trò thăm hỏi gia cảnh, sinh hoạt riêng tư của tôi, sau đó đi ngay vào nội dung cần gặp. Anh phổ biến là Bộ điều động tôi về làm Chính trị viên Ban Nghiên cứu thuỷ quân thuộc Bộ Tổng Tham mưu, mới được thành lập hồi tháng 3/1949 hiện đóng quân tại Đoan Hùng - Phú Thọ, bên bờ sông Chảy - sông Lô. Anh chậm rãi giải thích ngắn gọn, rõ ràng "Cách mạng Trung Quốc toàn thắng tạo nhiều thuận lợi cho cuộc kháng chiến của ta chống Pháp xâm lược. Nhìn về tương lai rộng mở, để xây dựng quân đội tiến lến, đất nước ta với dải bờ biển dài vài ba ngàn cây số, nhất định phải có một lực lượng Hải quân hùng mạnh, xứng đáng với lịch sử mấy nghìn năm dân tộc đã từng có những lực lượng Thuỷ quân lập nên chiến công hiển hách trên Bạch Đằng giang, Lục Đầu giang...". Chính vì mục tiêu đó, căn cứ điều kiện thực tế hiện nay, Bộ quyết định trước mắt thành lập Ban Nghiên cứu Thuỷ quân (song song với Ban Nghiên cứu Không quân) để:

- Nghiên cứu những phương án xây dựng và chiến đấu của lực lượng Thuỷ quân, phù hợp với thực tiễn Việt Nam hiện nay và trong tương lai gần.

- Tập hợp đội ngũ cán bộ công nhân viên Hải quân cũ, tạo điểu kiện xây dựng cơ sở ban đầu.

- Tuyển mộ, huấn luyện đào tạo một đội ngũ cán bộ Thuỷ quân cách mạng trẻ, có trình độ khoa học kỹ thuật hàng hải...


"Ban Nghiên cứu Thuỷ quân bước đầu còn nhỏ bé, nhưng tiền đồ sẽ vẻ vang. Chắc một ngày không xa sẽ phát triển thành Quân chủng Hải quân..."


Sau khi làm việc với Tổng Tham mưu trưởng, tôi lần lượt đến gặp cơ quan chính trị, tác chiến, quân sự, quân báo để nắm tình hình liên quan đến Thuỷ quân và xin những chỉ dẫn cụ thể của từng cơ quan. Sau đó tôi nhanh chóng lên đường về nhiệm sở bằng phương tiện duy nhất hồi ấy là "cuốc bộ". Đây cũng là một dịp tốt tôi được nhẩn nha ngắm đất trời, núi rừng Việt Bắc mà lần đầu được tiếp xúc từ Đại Từ qua Đèo Khế - châu tự do, vượt sông Lô sang Tuyên Quang, rẽ xuôi về Đoan Hùng.


Đến một lán trọ ở xen kẽ nhà dân bên bờ sông Chảy, tôi được gặp ngay các anh trong Ban chỉ huy (anh Nguyễn Văn Khương - trưởng ban, anh Trần Đình Vọng - phó ban). Chúng tôi tay bắt mặt mừng, chuyện trò thăm hỏi vui vẻ, cởi mở, mặc dù mới chỉ là lần gặp đầu tiên. Hai anh đều là người miền Nam, tuổi trên 30, đều đã từng làm lính thuỷ hoặc làm nghề hàng hải, quen với sóng gió. Qua trao đổi các anh cho biết: Ban nghiên cứu Thuỷ quân được thành lập từ tháng 3/1949. Lúc đầu chỉ có vài ba anh em, sau tập trung dần, đến nay đã có cán bộ, có doanh trại trường sở và đã tập hợp được học viên từ các ngả tuyển về, bắt đầu bước vào khoá 1 Thuỷ quân.


Có nhiều phương án tổ chức xây dựng Ban, nhưng trước mắt căn cứ vào thực tế đã có, đại thể tổ chức như sau:

Ban chỉ huy có 3 người: 1 trưởng, 1 phó, 1 chính trị viên.

Cơ quan, ngoài bộ phận hành chính quản trị, hậu cần, về mặt chuyên môn có:

- Ban Hàng hải: gồm anh Quê - một chuyên viên về hàng hải, có trình độ cả về lý thuyết lẫn thực hành, anh Vị đã từng lái tàu luồn lách các đảo Đông - Bắc từ Vịnh Hạ Long sang đến Bái Tử Long...

- Ban Thông tin hàng hải (chủ yếu thông tin đơn giản: cờ, kèn, trống) gổm các anh Ngọc (Simon), Thông, Hương (nơ nút)...

- Ban Điện cơ máy nổ gồm: Anh Thăng - chuyên viên của trường kỹ thuật thực hành cũ, anh Kim - chuyên gia máy nổ....

Những bộ phận chuyên môn này đều có chức năng vừa nghiên cứu phát triển, vừa trực tiếp huấn luyện học viên. Các anh đều có nhiệt tình hăng hái xây dựng ngành.


- Về khối học viên, tổ chức một tiểu đoàn huấn luyện do anh Lưu Phương lính thuỷ cũ, làm tiểu đoàn trưởng và anh Khổng Hiệu, chính trị viên. Tiểu đoàn gồm hai đại đội học viên, mỗi đại đội đều có cán bộ khung đại đội trưởng, trung đội trưởng lấy từ đơn vị chiến đấu trở về, đa số đã tốt nghiệp Lục quân, một số không ít đã là lính thuỷ thời Pháp. Cán bộ đại đội có anh Lê Trường Đa (Khu 5), anh Nghiêm Xuân Hùng, anh Thanh Văn Minh, anh Quốc Vinh... Cán bộ trung đội có anh Dương Đình Âu, Trần Kỳ, Trần Hùng, Nguyễn Xuân Triết, Trần Minh Thái, Trần Quang Cánh... Hầu hết anh em cán bộ khung huấn luyện đều là đảng viên. Số học viên tuyển được khoảng gần hai trăm, trong đó một nửa lấy từ vùng biển Đông Bắc, chọn lọc trong số anh em bộ đội, dân quân du kích có nghề đi biển chài lưới, số còn lại tuyển từ các trường phổ thông Phú Thọ, Vĩnh Phúc sang đến Bắc Ninh, Bắc Giang. Anh em đều trẻ măng, quyết tâm xếp bút nghiên lên đường tòng quân chuẩn bị tổng phản công theo tiếng gọi của biển cả mênh mông, xây dựng Hải quân non trẻ của Tổ quốc.

Bạn cũng đang lưu giữ
một câu chuyện lịch sử?

Hãy chia sẻ để ký ức không bao giờ bị lãng quên

Gửi câu chuyện của bạn