NGƯỜI CON GÁI NÀ KHUỔI VÀ 46 NĂM KHÓI HƯƠNG

Ở thôn Nà Khuổi, xã Thượng Giáo, huyện Ba Bể, có một người con gái đã rời quê nhà khi tuổi đời còn rất trẻ. Tên chị là Hoàng Thị Hạo, sinh năm 1956. Năm 1972, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào những năm tháng khốc liệt, cũng như biết bao thanh niên trên quê hương Bắc Kạn, Hạo tình nguyện đi Thanh niên xung phong. Tư liệu về gia đình cho biết chị cùng người bạn là Tô Thị Phùng đều sinh năm 1956, cùng khai tăng tuổi để được tham gia TNXP, cùng vào Đại đội 915 và cùng đảm nhiệm vị trí Tiểu đội phó. Đó là những cô gái của bản làng miền núi, mang theo tuổi trẻ và nhiệt huyết rời mái nhà thân thuộc để đến với những cung đường đang ngày đêm bị bom đạn đánh phá.

Trong ký ức gia đình, Hoàng Thị Hạo không phải một cái tên xa xôi của lịch sử. Chị là một người con, một người em, một cô gái từng sống trong ngôi nhà của mình, từng làm việc, trò chuyện và chia sẻ những tháng ngày bình dị với người thân. Người thờ cúng chị kể rằng suốt nhiều thập kỷ, gia đình vẫn gìn giữ bàn thờ và hương khói cho người con gái đã không trở về. Mỗi năm đến ngày giỗ, ký ức về chị lại trở về trong căn nhà nhỏ ở Nà Khuổi. Đó là nỗi đau không ồn ào nhưng kéo dài qua nhiều thế hệ, bởi với gia đình, chiến tranh chưa bao giờ chỉ là những trận đánh được ghi trong sách sử; chiến tranh còn là một chiếc giường trống, một người con không trở lại và một ngày giỗ kéo dài suốt cả cuộc đời.

Ngày 24 tháng 12 năm 1972, Đại đội 915 được giao nhiệm vụ giải tỏa hàng hóa tại khu vực ga Lưu Xá. Đêm Noel năm ấy trở thành một trong những đêm đau thương nhất của lực lượng TNXP Bắc Thái. Bom B52 trút xuống, cướp đi 60 cán bộ, đội viên của Đại đội 915. Hoàng Thị Hạo cũng nằm lại trong trận bom ấy. Người con gái của Nà Khuổi không kịp trở về gặp cha mẹ, không kịp sống hết tuổi thanh xuân và cũng không biết rằng tên mình sau này sẽ được khắc trên bia tưởng niệm cùng những người đồng đội.

Nhiều năm sau, những người làm công tác tìm kiếm tư liệu trở về Nà Khuổi. Họ tìm đến gia đình để nghe kể về chị, để tìm những bức ảnh, những kỷ vật và những ký ức còn sót lại. Nhưng thời gian và những biến động của cuộc sống đã khiến nhiều dấu tích vật chất không còn nguyên vẹn. Thứ còn lại bền bỉ nhất chính là ký ức của gia đình và khói hương trên bàn thờ. Đã 46 lần gia đình làm giỗ cho Hoàng Thị Hạo, nhưng nỗi nhớ người con gái năm xưa dường như chưa bao giờ vơi.

Có những con người không để lại cho đời những công trình lớn lao, không có những trang hồi ký dài, thậm chí đôi khi chỉ còn lại một tấm ảnh đã cũ và một cái tên trên bia mộ. Nhưng chính những cái tên ấy làm nên chiều sâu của lịch sử. Hoàng Thị Hạo là một trong những người con gái như vậy. Chị đã rời Nà Khuổi khi tuổi đời còn rất trẻ và nằm lại nơi đất khách, nhưng mỗi mùa Noel, từ căn nhà nhỏ giữa núi rừng Ba Bể, ký ức về chị vẫn được gọi tên. Và có lẽ, điều đẹp nhất mà thế hệ hôm nay có thể làm cho những người như Hoàng Thị Hạo là đừng để cái tên ấy trở thành một dòng chữ vô danh. Bởi phía sau dòng chữ “Hoàng Thị Hạo, 1956–1972” là cả một tuổi thanh xuân của một người con gái Bắc Kạn đã gửi lại cho đất nước.