Bản vẽ giữa bom rơi – khi người kiến trúc sư cầm súng giữ nước

Đó là vào đầu năm 1968, giữa chiến khu Tây Ninh – nơi rừng rậm và bom đạn đan xen như hai mặt của một thế giới. Trong căn hầm đất thấp, ánh đèn dầu chập chờn, một người đàn ông gầy, tóc điểm bạc, vẫn cặm cụi bên tấm bản đồ và những nét vẽ nguệch ngoạc. Ngoài kia, pháo sáng rực trời, tiếng bom Mỹ dội liên hồi, nhưng bên trong, ông vẫn bình tĩnh vẽ từng đường nét cho công trình mà sau này trở thành “Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam”.

Người đồng đội bên cạnh lo lắng nói: “Bom gần quá rồi, đồng chí nghỉ chút đi!”. Ông chỉ cười hiền: “Không sao đâu, bản vẽ này phải xong trước sáng mai, không thì anh em không kịp dựng lán họp”. Giọng nói ấy nhẹ nhưng kiên định. Với ông, cây bút chì và thước kẻ không khác gì súng đạn – đều là công cụ để chiến đấu.

Giữa chiến khu, ông không có giấy khổ lớn, chỉ tận dụng những tờ bản đồ quân sự đã cũ, mặt sau còn dính vết bùn. Ông đặt thước lên, đo từng khoảng, tính từng hướng gió, từng lối ra vào sao cho an toàn khi địch oanh tạc. Mồ hôi thấm vào giấy, hòa cùng bụi đất, nhưng nét vẽ vẫn ngay ngắn, dứt khoát – biểu tượng của một trí tuệ sáng suốt giữa chiến tranh khốc liệt.

Khi bản vẽ hoàn thành, ông nâng tờ giấy lên, nhìn ngọn đèn dầu le lói rồi nói nhỏ: “Đây là ngôi nhà đầu tiên của một đất nước tự do”. Câu nói khiến tất cả những người trong hầm lặng đi. Họ hiểu rằng, trong thời khắc sinh tử, ông không chỉ dựng một tòa nhà, mà đang kiến tạo một biểu tượng – biểu tượng của khát vọng độc lập, tự do cho cả dân tộc.

Sáng hôm sau, khi tiếng bom tạm ngớt, bản thiết kế được chuyển đi bằng đường rừng. Nhiều tháng sau, công trình hoàn thành đúng theo ý tưởng ban đầu, trở thành nơi diễn ra những cuộc họp trọng đại của Chính phủ Cách mạng lâm thời. Những nét vẽ giữa bom rơi ấy đã đi vào lịch sử, không chỉ như dấu ấn của một nhà kiến trúc tài hoa, mà còn là chứng nhân cho tinh thần bất khuất của người trí thức Việt Nam trong chiến tranh.

Về sau, khi đất nước thống nhất, ông từng nói với lớp kiến trúc sư trẻ: “Kiến trúc không chỉ là tạo hình cho vật thể, mà là dựng nên linh hồn của dân tộc”. Câu nói ấy được khắc lại ở Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh – nơi ông từng làm Hiệu trưởng, như một lời nhắc về trách nhiệm của người làm nghề trước Tổ quốc.

Giữa khói bom và bùn đất năm nào, một bản vẽ đã ra đời. Nó không chỉ mang hình hài của một công trình, mà còn là biểu tượng cho tinh thần “trí – dũng – nghĩa” của người con đất Việt – Huỳnh Tấn Phát, vị kiến trúc sư đã cống hiến cả đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và cho nhân dân.