Bất bình trước ách đô hộ

Vào thế kỷ thứ VI, vùng đất Giao Châu (tên gọi của nước ta lúc bấy giờ) nằm dưới ách đô hộ tàn bạo của nhà Lương. Thứ sử Giao Châu là Tiêu Tư khét tiếng tham lam, tàn bạo, bóc lột nhân dân đến tận xương tủy khiến ai ai cũng oán hận.

Lúc bấy giờ, ở vùng Thái Bình (thuộc mạn Bắc Việt Nam ngày nay), có một người trí dũng song toàn tên là Lý Bí. Vốn xuất thân từ một hào trưởng địa phương, Lý Bí từng ra làm quan cho nhà Lương với chức giám quân ở Cửu Đức (Hà Tĩnh). Tuy nhiên, chứng kiến cảnh quan lại phương Bắc nhũng nhiễu, chà đạp lên đồng bào mình, ông vô cùng phẫn nộ. Nhận thấy không thể mưu sự lớn nếu tiếp tục luồn cúi, Lý Bí quyết định từ quan, trở về quê nhà để ngấm ngầm chiêu binh mãi mã, chờ thời cơ khởi nghĩa.

Hội tụ anh tài, phất cờ khởi nghĩa

Tiếng tăm về tài đức và lòng yêu nước của Lý Bí nhanh chóng lan xa. Những người bất mãn với ách thống trị của nhà Lương từ khắp nơi nô nức kéo về tụ nghĩa dưới trướng của ông. Trong số đó, có những anh kiệt xuất chúng như:

Tinh Thiều: Một văn nhân tài ba, từng bị nhà Lương từ chối trọng dụng chỉ vì xuất thân không phải là danh gia vọng tộc.

Phạm Tu: Vị lão tướng dạn dày sương gió, giỏi võ nghệ.

Triệu Túc và con trai Triệu Quang Phục: Những hào kiệt ở vùng Chu Diên mang theo nhiều binh sĩ và lương thảo đến hội quân.

Mùa xuân năm 542, thời cơ đã chín muồi, Lý Bí phất cờ khởi nghĩa. Khí thế của nghĩa quân bừng bừng như lửa cháy đồng. Đi đến đâu, nhân dân đều nổi lên hưởng ứng đến đó. Thứ sử Tiêu Tư khiếp sợ trước sức mạnh của nghĩa quân, không dám chống cự mà vội vã sai người mang của cải hối lộ để xin được mở đường máu chạy trốn về Quảng Châu.

Chưa đầy ba tháng, Lý Bí đã chiếm được chính quyền, tiến vào làm chủ thành Long Biên.

Chống thù trong giặc ngoài

Nhà Lương tất nhiên không dễ dàng từ bỏ Giao Châu. Cuối năm 542 và đầu năm 543, chúng liên tiếp hai lần tổ chức những cuộc phản công quy mô lớn hòng lấy lại vùng đất đã mất. Nhưng Lý Bí không hề nao núng. Ông chủ động đem quân ra đón đánh, đập tan quân Lương ngay tại bán đảo Hợp Phố, khiến tướng giặc mười phần thì chết đến bảy, tám phần.

Không chỉ đánh bại quân Lương ở phía Bắc, Lý Bí còn sai lão tướng Phạm Tu cầm quân tiến xuống phía Nam, đánh tan quân Lâm Ấp (Chăm Pa) đang lăm le cướp phá biên giới, giữ vững sự bình yên cho bờ cõi.

Khai sinh nước Vạn Xuân

Mùa xuân năm 544, sau khi dẹp yên thù trong giặc ngoài, Lý Bí quyết định bước lên đài vinh quang cao nhất để khẳng định vị thế độc lập tuyệt đối của dân tộc.

Ông chính thức lên ngôi, tự xưng là Lý Nam Đế (nghĩa là vị Hoàng đế ở phương Nam). Việc xưng "Đế" là một hành động mang tính biểu tượng cực kỳ to lớn, khẳng định vị thế ngang hàng với các hoàng đế phương Bắc, không còn là chư hầu hay thuộc địa.

Lý Nam Đế đặt tên nước là Vạn Xuân, với mong ước đất nước sẽ mãi mãi trường tồn, tươi đẹp và thái bình như một vạn mùa xuân. Ông đóng đô ở cửa sông Tô Lịch (Hà Nội ngày nay), cho dựng điện Vạn Xuân làm nơi thiết triều và xây chùa Khai Quốc (sau này là chùa Trấn Quốc) - ngôi chùa gắn liền với sự kiện khai sinh đất nước.

Triều đình Vạn Xuân được tổ chức bài bản với hai ban Văn, Võ. Tinh Thiều đứng đầu ban Văn, Phạm Tu đứng đầu ban Võ, cùng nhau phò tá Hoàng đế cai quản giang sơn.

Ý nghĩa lịch sử:

Dù nước Vạn Xuân sau này phải trải qua nhiều thăng trầm và bản thân Lý Nam Đế cuối đời gặp nhiều gian truân khi quân Lương quay lại phục thù, nhưng xưng hiệu "Nam Đế" và quốc hiệu "Vạn Xuân" của ông đã để lại một dấu son chói lọi trong lịch sử. Nó hun đúc ý chí độc lập, tự chủ kiên cường, là ngọn đuốc sáng mở đường cho những cuộc đấu tranh giành độc lập vĩ đại sau này của dân tộc Việt Nam.