Bát cơm dưới hầm

Những năm chiến tranh, làng của ông Nguyễn Văn Phúc nằm sát một tuyến đường mà xe vận tải quân sự thường đi qua vào ban đêm. Ban ngày, máy bay địch quần thảo liên tục, bom nổ rung cả mặt đất. Nhà cửa trong làng bị sập nhiều, người dân phải đào hầm trú ẩn ngay dưới nền bếp, dưới gốc cau, ngoài bờ rào để tránh bom.

Khi ấy ông Phúc mới chỉ là một cậu bé chừng mười tuổi. Điều ông nhớ nhất không phải là tiếng máy bay gầm rú trên đầu, mà là hình ảnh mẹ mình gánh gạo, giấu khoai và lo từng bát cơm cho bộ đội. Nhà nghèo, cả nhà đông người, bữa đói bữa no, vậy mà hễ có các chú bộ đội ghé qua là mẹ ông lại lặng lẽ bới riêng một bát cơm, thêm chút muối vừng hoặc mấy củ khoai luộc để mời ăn.

Một buổi trưa, sau trận ném bom dữ dội, cả làng chìm trong khói bụi. Mọi người còn chưa hết hoảng loạn thì mẹ ông Phúc nghe thấy tiếng rên rất khẽ sau lũy tre. Bà lần theo tiếng động và phát hiện một chiến sĩ trẻ bị thương ở chân, quần áo rách, mặt tái đi vì mất máu. Không chần chừ, bà cùng ông ngoại dìu anh xuống hầm trú ẩn dưới bếp, lấy nước rửa vết thương rồi xé vạt áo cũ để băng lại.

Chiều hôm ấy, trong khi bom vẫn nổ vọng từ xa, mẹ ông lặng lẽ bưng xuống hầm một bát cơm nóng. Đó gần như là phần gạo ngon nhất còn lại trong nhà. Người chiến sĩ cố ngồi dậy, xúc động nói rằng không dám nhận, nhưng mẹ ông chỉ bảo: Các chú còn phải giữ làng, giữ nước, ăn đi cho lại sức.

Cậu bé Phúc ngồi nép ở cửa hầm nhìn người lính ăn từng thìa cơm chậm rãi. Đó là lần đầu tiên cậu cảm nhận rõ ràng thế nào là chiến tranh, và cũng là lần đầu tiên cậu hiểu vì sao người lớn trong làng luôn bảo phải thương bộ đội như người nhà.

Đêm đến, đơn vị của anh chiến sĩ tìm được tới nơi. Trước lúc đi, anh nắm chặt tay mẹ ông Phúc, giọng nghẹn lại, nói rằng nếu có ngày hòa bình, anh nhất định sẽ trở lại cảm ơn. Nhưng chiến tranh quá dài, lời hẹn ấy bị cuốn theo năm tháng.

Mãi đến nhiều năm sau ngày đất nước thống nhất, trong một dịp gặp mặt cựu chiến binh, một người đàn ông tóc đã điểm bạc tìm về ngôi làng cũ. Ông đứng trước nền nhà xưa của gia đình ông Phúc rất lâu rồi xin được thắp nén hương cho người mẹ đã khuất. Ông chính là người chiến sĩ năm ấy.

Ông kể rằng trong những ngày bị thương, nếu không có bát cơm dưới hầm và sự che chở của gia đình, có lẽ ông đã không sống nổi để trở về. Với ông, bát cơm ấy không chỉ cứu đói mà còn giữ lại niềm tin giữa những ngày khốc liệt nhất. Còn với ông Nguyễn Văn Phúc, đó là ký ức không bao giờ phai về lòng nhân hậu của một người mẹ quê trong thời hoa lửa.