“BÉ ĐI” VÀ DÒNG KÝ ỨC KHÔNG PHAI

Câu chuyện của Anh hùng Lực lượng vũ trang Ngô Tùng Chinh

Hình 1. Các nhân chứng lịch sử tại chương trình “Ngược dòng ký ức” về cựu tù Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt, Hội An, tháng 5/2025.

Tọa lạc giữa thành phố sương mù, Di tích quốc gia Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt đánh dấu một chặng đường lịch sử đầy bi hào, nơi chịu đựng sự giam cầm của hơn 600 thiếu niên yêu nước giai đoạn 1971–1973. Trong số đó, Anh hùng Lực lượng vũ trang Ngô Tùng Chinh (“Bé Đi”), người bị giam giữ từ tuổi 15, chính là nhân chứng lịch sử tiêu biểu. Cuộc đời ông không chỉ khắc họa bản lĩnh của một cá nhân mà còn khắc họa chí khí kiên trung của cả một thế hệ trẻ Việt Nam trong gian khó.

Theo các tư liệu được Bảo tàng Lâm Đồng và Báo Lâm Đồng công bố, Ngô Tùng Chinh sinh năm 1953 tại Hóc Môn. Từ khi mới 12 tuổi, ông đã tham gia hoạt động cách mạng nội thành với nhiệm vụ giao liên. Đến năm 1967, sau khi người anh thứ ba hy sinh, ông chuyển sang lực lượng biệt động Thành Đoàn. Bí danh “Bé Đi” được hình thành từ chính hoàn cảnh ấy: “Bé” vì tuổi còn nhỏ, còn “Đi” mang ý nghĩa sẵn sàng đi đến nơi Tổ quốc cần.

Những năm tháng tuổi thiếu niên của ông gắn với nhiều nhiệm vụ trong hoàn cảnh chiến tranh. Đến ngày 29/6/1969, trên đường Tôn Thất Hiệp ở Sài Gòn, ông bị bắt và sau đó bị đưa qua nhà lao Chí Hòa. Vì chưa đủ tuổi thành niên, ông bị chuyển đến Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt. Từ đây, câu chuyện của một cậu bé biệt động hòa vào câu chuyện chung của hàng trăm thiếu niên yêu nước bị giam giữ tại nơi này.

Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt được thành lập vào đầu năm 1971 với tên gọi “Trung tâm giáo huấn thiếu nhi Đà Lạt”. Theo Bảo tàng Lâm Đồng, nơi đây thực chất là một nhà lao đặc biệt, từng giam giữ hơn 600 thiếu nhi từ nhiều nhà tù ở miền Nam. Ngày nay, khi nhìn những dãy nhà, hành lang và khu phòng giam đã được bảo tồn, thật khó hình dung rằng nơi này từng là một phần ký ức tuổi trẻ của những con người chỉ mới mười hai, mười ba, mười lăm tuổi.

Hình 2. Di tích quốc gia Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt – nơi gắn với những năm tháng bị giam giữ của nhiều thiếu niên yêu nước.

Điều khiến câu chuyện của Ngô Tùng Chinh trở nên đáng nhớ không chỉ nằm ở những biến cố ông đã trải qua, mà hơn hết là cách ông nhìn lại quá khứ. Trong lần trở về thăm di tích vào tháng 4/2026, khi đi qua những không gian từng quen thuộc thời niên thiếu, ông vẫn nhớ đến từng người đồng đội. Mái tóc đã bạc, bước đi đã chậm, nhưng ký ức về những người bạn từng sát cánh trong những năm tháng ấy vẫn còn nguyên vẹn. Báo Lâm Đồng ghi nhận rằng sau chiến tranh, ông dành nhiều năm liên lạc với đồng đội, thu thập tư liệu và nhân chứng, góp phần giúp câu chuyện về Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt được lưu giữ.

Nỗ lực ấy có ý nghĩa đặc biệt với việc bảo tồn ký ức lịch sử. Năm 2009, Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Tập thể cựu tù thiếu nhi cũng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Từ một nơi từng gắn với những tháng ngày đau thương, di tích hôm nay trở thành một địa chỉ đỏ để thế hệ trẻ tìm hiểu lịch sử, tưởng nhớ những người đã đi qua chiến tranh và hiểu hơn giá trị của cuộc sống hòa bình.

Điều đặc biệt của câu chuyện “Bé Đi” là sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại. Đó là khi một người từng bước qua tuổi thiếu niên trong chiến tranh nay đã trở thành người kể chuyện cho thế hệ sau. Nhờ những nhân chứng như ông, lịch sử mới có thể trở nên gần gũi với lớp trẻ hơn bao giờ hết.

Đối với tuổi trẻ Đà Lạt, hành trình của Ngô Tùng Chinh là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm giữ gìn ký ức quê hương. Đằng sau xứ sở ngát hương hoa, những con dốc sương giăng hay bầu không khí yên bình, Đà Lạt còn mang trong mình một vùng trời lịch sử kiên cường và bất khuất. Đứng trước Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt, điều lắng đọng nhất trong lòng mỗi người là ý thức tiếp nối, giữ cho ngọn lửa và những câu chuyện của thế hệ đi trước không bị thời gian vùi lấp.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những thiếu niên kiên cường năm ấy nay đã bước vào tuổi xế chiều, nhiều người cũng đã mãi mãi ra đi. Thế nhưng, ký ức lịch sử vẫn tiếp tục sống lại qua từng trang sách, tấm ảnh và những cuộc gặp gỡ cùng nhân chứng. Việc “Bé Đi” năm xưa giờ đây trở thành người kết nối, kể lại hành trình tại Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt chính là cách thế hệ trước trao lại di sản vô giá cho mai sau: thấu hiểu quá khứ để trân trọng hiện tại và vững bước hướng tới tương lai.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Báo Lâm Đồng (29/4/2026), “Ký ức không phai về Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt”.

• Bảo tàng Lâm Đồng, “Di tích Quốc gia nhà lao thiếu nhi Đà Lạt (1971–1973)”.

• Bảo tàng Hội An (12/6/2025), “Gặp gỡ nhân chứng lịch sử Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt”.

• Ảnh Hình 1: Bảo tàng Hội An, chương trình “Ngược dòng ký ức”, 19/5/2025.

• Ảnh Hình 2: Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, tư liệu về Di tích quốc gia Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt.

Ghi chú: Bài được biên soạn từ các tư liệu báo chí và nguồn bảo tàng công khai; không trình bày như một cuộc phỏng vấn trực tiếp của người viết.