BẾ VĂN ĐÀN – KHI ĐÔI VAI TRỞ THÀNH ĐIỂM TỰA
Tác giả: Phan Thị Thanh Thủy
Trước khi những khẩu pháo đồng loạt lên tiếng trên lòng chảo Điện Biên Phủ, trên chiến trường Tây Bắc đã diễn ra những trận đánh khốc liệt trong Chiến cuộc Đông – Xuân 1953–1954. Ở đó, nhiều người lính trẻ đã chiến đấu và hy sinh, góp phần tạo nên thế trận cho cuộc quyết chiến lịch sử sau này.
Trong số những người lính ấy có Bế Văn Đàn, người chiến sĩ dân tộc Tày quê Cao Bằng.
Sinh năm 1931, Bế Văn Đàn lớn lên trong một gia đình nghèo có truyền thống cách mạng. Tháng 1 năm 1948, khi tuổi đời còn rất trẻ, ông xung phong vào bộ đội. Từ đó, những năm tháng tuổi thanh xuân của ông gắn với hành quân, chiến đấu và những nhiệm vụ đầy hiểm nguy của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. citeturn2search1
Cuối năm 1953, khi Chiến cuộc Đông – Xuân bước vào giai đoạn quyết liệt, đơn vị của Bế Văn Đàn hành quân lên chiến trường Tây Bắc. Tại Mường Pồn, đơn vị được giao nhiệm vụ bao vây, giữ chân quân Pháp, tạo điều kiện cho các lực lượng khác triển khai đội hình theo yêu cầu của chiến dịch.
Trận chiến ngày càng trở nên căng thẳng. Quân Pháp liên tiếp tổ chức phản kích với hỏa lực mạnh. Lực lượng của ta bị thương vong nhiều, nhưng những người lính vẫn kiên quyết giữ trận địa. Bế Văn Đàn khi ấy làm nhiệm vụ liên lạc. Sau khi truyền đạt mệnh lệnh cho đơn vị, ông được lệnh ở lại cùng đồng đội chiến đấu.
Rồi tình huống nguy cấp xuất hiện.
Một khẩu trung liên của đơn vị không thể tiếp tục chiến đấu vì xạ thủ đã hy sinh. Khẩu súng của đồng đội Chu Văn Pù cũng gặp khó khăn vì không có chỗ đặt súng thích hợp. Trong lúc quân địch đang tiến tới, từng giây đều trở nên quý giá.
Bế Văn Đàn đã không do dự.
Ông chạy lại, đặt hai chân khẩu trung liên lên vai mình, biến chính đôi vai thành một điểm tựa cho đồng đội tiếp tục bắn. Khi người đồng đội còn ngần ngại vì sợ làm ông bị thương, Bế Văn Đàn động viên tiếp tục chiến đấu. Khẩu súng vang lên, hướng về đội hình quân địch.
Nhưng Bế Văn Đàn lúc ấy đã bị thương.
Và rồi, trong khi vẫn giữ tư thế làm giá súng cho đồng đội, ông tiếp tục trúng đạn. Người chiến sĩ trẻ ngã xuống, nhưng đôi tay vẫn ghì chặt khẩu súng trên vai.
Ông hy sinh tại Mường Pồn, tháng 12 năm 1953, khi tuổi đời mới ngoài hai mươi.
Có thể nói, hình ảnh Bế Văn Đàn lấy vai mình làm giá súng đã trở thành một trong những biểu tượng đặc biệt của người lính Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhưng nếu chỉ nhìn vào khoảnh khắc ấy, chúng ta rất dễ biến một con người thành một biểu tượng mà quên mất rằng phía sau biểu tượng ấy là một người thanh niên bằng xương bằng thịt.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Ông cũng từng có tuổi trẻ.
Từng có những ngày hành quân dài trên những con đường núi.
Từng có những người đồng đội để cùng chia sẻ gian khổ.
Và có lẽ, cũng từng có những mong ước rất bình dị về một ngày được trở về.
Nhưng chiến tranh không cho tất cả những người trẻ ấy cơ hội trở về.
Có người tiếp tục bước đi sau chiến thắng. Có người nằm lại giữa những cánh rừng, những triền núi, những trận địa mà tên tuổi của họ được đồng đội ghi nhớ. Bế Văn Đàn là một trong những người đã gửi lại tuổi thanh xuân của mình cho đất nước.
Sau khi hy sinh, ông được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 31 tháng 8 năm 1955. citeturn2search2
Nhưng có lẽ, điều khiến hình ảnh Bế Văn Đàn sống mãi không chỉ nằm ở những phần thưởng được trao sau khi ông mất.
Đó là đôi vai.
Đôi vai của một người lính trẻ đã trở thành điểm tựa cho khẩu súng trong một thời khắc sinh tử. Một đôi vai tưởng như rất đỗi bình thường, nhưng trong khoảnh khắc ấy lại gánh trên mình sự sống còn của đồng đội và nhiệm vụ của cả đơn vị.
Và cũng từ hình ảnh ấy, chúng ta có thể nhìn thấy một thế hệ thanh niên của những năm tháng chiến tranh: họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo lòng yêu nước, niềm tin và ý thức trách nhiệm; họ không biết mình sẽ sống đến ngày chiến thắng hay không, nhưng vẫn bước về phía trước.
Bế Văn Đàn không sống đến ngày Điện Biên Phủ toàn thắng.
Nhưng sự hy sinh của ông và của biết bao người lính trong Chiến cuộc Đông – Xuân 1953–1954 đã góp phần tạo nên thế trận đưa quân ta tiến tới Điện Biên Phủ. Vì thế, khi nhắc đến chiến thắng ngày 7 tháng 5 năm 1954, chúng ta không chỉ nhớ những người đã chiến đấu trong 56 ngày đêm trên lòng chảo Mường Thanh. Chúng ta còn phải nhớ đến những người đã ngã xuống trước khi chiến dịch bắt đầu.
Có những người góp mặt trong lịch sử bằng một trận đánh.
Có người bằng một lá cờ.
Có người bằng một khẩu pháo.
Và có người bằng đôi vai của chính mình.
Bế Văn Đàn là một trong những người như thế.
Đôi vai ấy đã không còn trên chiến trường từ mùa đông năm 1953, nhưng hình ảnh người chiến sĩ lấy vai mình làm giá súng vẫn còn ở lại – như một lời nhắc nhở rằng phía sau mỗi chiến thắng của dân tộc là những con người đã từng sống, từng chiến đấu và đã trao đi những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ.
