BÊN BẾP LỬA CỦA BOK NÚP

BÊN BẾP LỬA CỦA BOK NÚP

Có những cái tên khi nhắc đến, người ta không chỉ nhớ về một con người, mà còn nhớ đến cả một vùng đất.

Với Tây Nguyên, cái tên Đinh Núp – Anh hùng Núp là một cái tên như thế.

Ông sinh ngày 2 tháng 5 năm 1914, là người dân tộc Ba Na, gắn bó với làng Stơr, nay thuộc xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai. Ông mất năm 1999 tại Pleiku, nhưng câu chuyện về ông và ngôi làng Stơr vẫn còn được nhắc lại như một biểu tượng của tinh thần bất khuất của đồng bào Tây Nguyên.

Tôi từng biết đến Anh hùng Núp qua những trang sách và qua hình ảnh một người chiến sĩ Tây Nguyên đứng giữa núi rừng. Nhưng càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra rằng phía sau cái tên “Anh hùng Núp” không chỉ là những chiến công.

Đó là câu chuyện về một con người lớn lên từ một ngôi làng nhỏ.

Và cũng là câu chuyện về một ngôi làng đã đứng lên từ những điều tưởng như rất đỗi bình thường.

Từ một chàng trai của làng Stơr

Đinh Núp sinh ra trong hoàn cảnh người dân Tây Nguyên phải chịu nhiều áp bức dưới chế độ thực dân. Khi còn trẻ, ông từng phải đi phu cho Pháp. Những gì chứng kiến trong cuộc sống của đồng bào đã khiến trong ông hình thành lòng căm thù đối với sự áp bức và ý chí chống lại quân xâm lược.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất về Đinh Núp lại bắt đầu từ một câu chuyện rất đơn giản.

Năm 1935, khi quân Pháp đến làng để bắt dân đi phu, người dân Stơr phải chạy vào rừng lánh nạn. Đinh Núp ở lại và dùng chiếc nỏ của mình chống lại quân Pháp.

Một chiếc nỏ.

Một người trai làng.

Và một đội quân có vũ khí hiện đại.

Nếu nhìn bằng con mắt của chúng ta ngày hôm nay, sự chênh lệch ấy dường như quá lớn.

Nhưng với Núp, đó là cách để chứng minh cho dân làng thấy rằng quân Pháp không phải là những con người bất khả chiến bại.

Từ một hành động tưởng như nhỏ bé ấy, niềm tin bắt đầu được hình thành.

Người dân bắt đầu hiểu rằng mình có thể chống lại kẻ thù.

Và quan trọng hơn, họ bắt đầu hiểu rằng nếu cả làng cùng đứng lên thì sức mạnh sẽ lớn hơn rất nhiều so với một người đơn độc.

Khi cả ngôi làng trở thành một chiến lũy

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, Đinh Núp đã cùng dân làng Stơr xây dựng một làng chiến đấu. Đội tự vệ do ông chỉ huy có hơn 40 người.

Họ không có những vũ khí hiện đại.

Nhưng họ có núi rừng.

Có những con đường quen thuộc.

Có chông tre, bẫy đá, hầm chông, cung tên.

Và có quan trọng nhất là lòng tin của những người cùng sống trong một ngôi làng.

Từ tháng 9 năm 1950 đến tháng 2 năm 1951, quân Pháp nhiều lần tổ chức các cuộc hành quân lên Stơr. Theo các tư liệu về làng, quân Pháp đã tổ chức 10 cuộc hành quân nhưng đều gặp sự chống trả quyết liệt của quân dân địa phương.

Làng Stơr khi ấy không phải một pháo đài.

Đó chỉ là một ngôi làng giữa núi rừng Tây Nguyên.

Nhưng người dân đã biến chính quê hương của mình thành nơi bảo vệ họ.

Họ chiến đấu bằng những thứ mình có.

Có khi đó là một chiếc cung.

Có khi là một cái bẫy đá.

Có khi chỉ là sự hiểu biết về từng con đường, từng con suối, từng cánh rừng.

Và trên hết là sự đoàn kết.

Bởi vậy, khi nghĩ về Anh hùng Núp, tôi không muốn chỉ nghĩ đến một người anh hùng.

Tôi muốn nghĩ đến cả một ngôi làng đã cùng ông đứng lên.

“Đất nước đứng lên”

Câu chuyện về Đinh Núp sau này trở thành nguồn cảm hứng để nhà văn Nguyên Ngọc xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Đất nước đứng lên.

Làng Stơr trở thành nguyên mẫu của làng Kông Hoa trong tác phẩm.

Có lẽ đây là điều đặc biệt nhất.

Một con người thật bước ra từ một ngôi làng thật, trải qua một cuộc chiến thật, rồi trở thành hình tượng văn học để nhiều thế hệ sau biết đến.

Nhưng tôi nghĩ rằng, nếu chỉ đọc Đất nước đứng lên như một câu chuyện về một người anh hùng, chúng ta sẽ bỏ qua một điều quan trọng.

Đinh Núp không chiến đấu chỉ để trở thành anh hùng.

Ông chiến đấu vì làng của mình.

Vì những người đang sống bên cạnh mình.

Vì những người không muốn tiếp tục chịu cảnh bị áp bức.

Có lẽ chính điều đó khiến câu chuyện về ông có sức sống lâu dài.

Một người anh hùng trở về với đời thường

Sau những năm tháng chiến tranh, Đinh Núp tiếp tục tham gia công tác cách mạng. Ông từng là đại biểu Quốc hội khóa VI và giữ chức Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh Gia Lai - Kon Tum. Năm 1964, ông sang Cuba theo lời mời của Chủ tịch Fidel Castro.

Nhưng dù đã trở thành một nhân vật được nhiều người biết đến, hình ảnh của ông vẫn gắn với làng Stơr và cuộc sống của người dân Tây Nguyên.

Ngày nay, tại làng Stơr có nhà lưu niệm Anh hùng Núp, được xây dựng để lưu giữ những dấu tích và câu chuyện về cuộc đời ông. Ngôi làng năm xưa vẫn được nhắc đến như một “làng kháng chiến” gắn liền với tên tuổi của người con ưu tú này.

Tôi nghĩ, đó có lẽ là nơi mà câu chuyện về Anh hùng Núp trở nên gần gũi nhất.

Không phải trong những danh hiệu.

Không phải trong những trang sách.

Mà giữa chính vùng đất nơi ông đã lớn lên.

Nếu tôi được đứng ở làng Stơr

Tôi chưa từng sống trong chiến tranh.

Tôi sinh ra khi đất nước đã hòa bình. Những điều tôi biết về chiến tranh phần lớn đến từ sách giáo khoa, những thước phim cũ và lời kể của những người đi trước.

Vì vậy, đôi khi tôi tự hỏi:

Nếu mình sống vào thời của Đinh Núp, mình có đủ can đảm để đứng lên không?

Tôi không biết.

Có lẽ chẳng ai có thể chắc chắn về câu trả lời nếu chưa từng đứng trước một hoàn cảnh như thế.

Nhưng tôi biết một điều.

Thế hệ của Đinh Núp đã từng có những người rất trẻ, giống như chúng tôi hôm nay. Họ cũng có cuộc sống riêng, có gia đình, có những mong ước và những ngày tháng phía trước.

Nhưng khi đất nước cần, họ đã đứng lên.

Đinh Núp đã đứng lên từ một ngôi làng nhỏ.

Những người dân Stơr đã đứng lên cùng ông.

Và từ những con người bình dị ấy, một “làng kháng chiến” đã trở thành biểu tượng.

Điều đó khiến tôi hiểu rằng lòng yêu nước đôi khi không bắt đầu từ những điều quá lớn lao.

Nó có thể bắt đầu từ việc bảo vệ nơi mình sinh ra.

Bảo vệ gia đình.

Bảo vệ những người bên cạnh mình.

Và khi đặt lợi ích của cộng đồng lên trên lợi ích của riêng mình, một con người bình thường cũng có thể tạo nên những điều phi thường.

Câu chuyện chưa kết thúc

Anh hùng Núp đã mất năm 1999.

Nhưng câu chuyện của ông chưa kết thúc.

Nó vẫn còn trong làng Stơr.

Trong những trang sách của Nguyên Ngọc.

Trong những câu chuyện mà người Tây Nguyên kể cho thế hệ sau.

Và có lẽ, nó còn nằm trong suy nghĩ của những người trẻ như tôi.

Chúng tôi không thể sống lại những năm tháng chiến tranh.

Cũng không cần phải tìm kiếm chiến tranh để chứng minh lòng yêu nước.

Thời đại của chúng tôi có những cuộc chiến khác: cuộc chiến với sự thờ ơ, với sự ích kỷ, với những cám dỗ khiến con người chỉ biết nghĩ cho bản thân.

Nếu thế hệ trước đã dùng tuổi trẻ để bảo vệ Tổ quốc, thì thế hệ hôm nay phải dùng tuổi trẻ để xây dựng và bảo vệ những thành quả mà họ để lại.

Học tập nghiêm túc.

Sống có trách nhiệm.

Biết yêu quê hương.

Biết trân trọng hòa bình.

Và quan trọng nhất, không để những câu chuyện của thế hệ trước bị lãng quên.

Tôi nghĩ về Anh hùng Núp và ngôi làng Stơr.

Một người con của núi rừng.

Một ngôi làng nhỏ.

Những chiếc cung tên, những hầm chông, những bẫy đá giữa rừng sâu.

Tất cả những điều tưởng như nhỏ bé ấy đã tạo nên một câu chuyện lớn.

Có lẽ đó cũng chính là điều mà lịch sử muốn nói với chúng ta:

Một đất nước không chỉ được làm nên bởi những con người nổi tiếng. Đất nước được làm nên từ hàng triệu con người bình dị biết đứng lên khi Tổ quốc cần.

Và hôm nay, khi chiến tranh đã lùi xa, điều chúng tôi có thể làm để tiếp nối thế hệ ấy là sống một cuộc đời có ích.

Để khi nhìn lại những năm tháng hòa bình mà mình đang có, chúng tôi có thể nói rằng:

Chúng tôi đã không quên những người đã đứng lên.

Và câu chuyện về Anh hùng Núp, về làng Stơr, về một thế hệ đã từng chiến đấu giữa đại ngàn Tây Nguyên sẽ tiếp tục được kể.

Kể lại một câu chuyện – Gìn giữ một ký ức – Tiếp nối một thế hệ.