Bén duyên trong điệu múa lâm thôn

“Với các chiến sĩ văn nghệ, những năm tháng phục vụ chiến đấu trên chiến trường nước bạn Cam-pu-chia mãi mãi là ký ức cảm động không thể nào quên. Những lời ca, điệu múa cất lên từ chiến trường khói lửa không chỉ là cảm xúc đồng hành, tiếp sức cho chiến sĩ Quân tình nguyện Việt Nam, mà còn là nhịp cầu văn hóa góp phần gắn kết hai dân tộc. Đã có những mối tình cảm động được đơm hoa kết trái từ những năm tháng ấy!”-Đại tá, nhạc sĩ Nguyễn Minh Sơn, Đoàn trưởng Đoàn Văn công Quân khu 5 xúc động kể lại…

“Tiếng hát át tiếng bom” trên đất bạn

Những ngày đầu năm 2014 này, với Đại tá, nhạc sĩ Nguyễn Minh Sơn, là khoảng thời gian ngập tràn những ký ức năm tháng cũ gợi về. Anh bảo, mỗi lần xem ti vi, nghe một bài hát về đất nước Cam-pu-chia, lòng lại dậy lên những cảm xúc khó tả. Phát triển từ một nhạc công, gắn bó với Đoàn Văn công Quân khu 5 từ sau ngày đất nước thống nhất đến nay, mỗi chặng đường đi qua đều là những dấu ấn sâu sắc trong sự nghiệp sáng tạo, quản lý nghệ thuật. Khoảng thời gian anh và các đồng nghiệp mang quân phục gắn bó mật thiết với nhân dân đất nước Chùa Tháp là từ năm 1979 đến 1989. “Trong 10 năm ấy, chúng tôi chủ yếu đi biểu diễn ở chiến trường Đông Bắc Cam-pu-chia. Nhiều cặp đôi trong đoàn đã bén duyên nhau trong điệu múa lâm thôn trên đất bạn và sống thủy chung, hạnh phúc đến hôm nay. Tôi và nữ diễn viên múa Trần Thị Ngọc Anh cũng yêu nhau rồi nên duyên chồng vợ trong khoảng thời gian đáng nhớ ấy!”-nhạc sĩ Nguyễn Minh Sơn kể.

Được phân công sang nước bạn làm nhiệm vụ biểu diễn nghệ thuật phục vụ các đơn vị Quân tình nguyện Việt Nam và nhân dân Cam-pu-chia, đầu năm 1979, nhạc công Minh Sơn cùng anh chị em văn công hăm hở lên đường. Sang đến đất bạn, đoàn đi theo một đơn vị quân tình nguyện hành quân bằng xe tải đến một vùng rừng núi sát biên giới Thái Lan. Dọc đường hành quân, xe chở đoàn văn công bị địch phục kích, gặp bãi mìn. Dù đã được bộ đội công binh tháo gỡ, nhưng khi xe qua, vẫn dính phải một quả mìn phát nổ làm vỡ nát lốp xe. Các chiến sĩ văn công phần lớn đều là những chàng trai, cô gái tuổi hai mươi, chưa từng trải qua lửa đạn chiến tranh. Nay phải đối mặt với những khó khăn, gian khổ, hiểm nguy hàng ngày, hàng giờ rình rập trên đất bạn, ai nấy đều bảo nhau phải đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. “Chúng tôi tâm niệm, mình đi chiến trường mang tiếng hát, lời ca cổ vũ, tiếp sức cho các chiến sĩ chiến đấu, nếu tư tưởng mình không vững vàng, ý chí thiếu kiên định, cảm xúc không thăng hoa… thì làm sao có thể hát hay, múa đẹp được. Mọi người cùng động viên nhau, tiếng hát cũng chính là vũ khí chiến đấu!”-Anh Sơn nói.

Và rồi chính trong môi trường ấy, sự đùm bọc, sẻ chia, yêu thương nhau của tình đồng đội, đồng hương, đồng nghiệp… đã ươm mầm cho những tình yêu đôi lứa giữa các nghệ sĩ cùng đoàn. Anh Sơn vẫn nhớ như in những lần đoàn theo chân các đơn vị ra chiến trường, bị pháo kích phải chui xuống hầm lánh nạn, nhưng khi tiếng pháo vừa dứt là tiếng hát của anh chị em lại vang lên. Phong trào “Tiếng hát át tiếng bom” của thế hệ nghệ sĩ đi trước trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở quê hương đã được anh chị em văn công nơi đất bạn thổi bùng lên. Mỗi lần đến các phum, sóc biểu diễn, nhân dân nước bạn tập trung rất đông. Họ đem theo rất nhiều quả và món ăn chế biến từ thốt nốt đến chiêu đãi nghệ sĩ quân đội Việt Nam. Anh chị em vừa biểu diễn, vừa giao lưu với thanh thiếu niên địa phương trong các điệu múa lâm thôn, áp-xa-ra…

Quà cưới là… chiến lợi phẩm!

Đoàn Văn công Quân khu 5 có nhiều cặp đôi nên duyên trăm năm trong những năm tháng biểu diễn nghệ thuật phục vụ chiến đấu ở Cam-pu-chia, trong đó 2 cặp đôi được nhắc đến nhiều nhất là chuyện tình của nhạc sĩ Nguyễn Minh Sơn với diễn viên múa Trần Thị Ngọc Anh và Đội trưởng đội múa Huỳnh Ngọc Kim với diễn viên múa Trần Lệ Xuân. Hai cặp đôi này cùng bén duyên nhau từ cuối năm 1979, sau khi đặt chân lên đất bạn được mấy tháng. Lời tỏ tình trao nhau trong điệu múa lâm thôn trên đất bạn trở thành dấu ấn đẹp và lãng mạn theo tháng năm. Năm 1985, trong lần về nước, họ làm lễ cưới, xong lại tất tả băng rừng đi làm nhiệm vụ trên đất bạn. Nhớ lại đám cưới năm xưa, Đại tá Nguyễn Minh Sơn cười hạnh phúc:

Lần ấy, chúng tôi hành quân lên biểu diễn ở một phum cách biên giới Thái Lan khoảng 20km. Đến nơi, chúng tôi biết đây là nơi ẩn náu của các trí thức Phnôm Pênh chạy trốn họa diệt chủng Pôn Pốt. Đến đây, họ đào hầm cất giấu tài liệu, quần áo, lương thực chờ ngày giải phóng. Khi chúng tôi lên, họ vui mừng phát khóc, ùa đến ôm chầm lấy chúng tôi. Họ đào hố, lấy lên 2 bộ quần áo rất đẹp tặng cho chúng tôi. Món quà đó chúng tôi giữ mãi trong nhiều năm sau này. Một lần khác, khi quân ta chiếm được trận địa ở Đồi 547, sào huyệt cuối cùng của tàn quân Pôn Pốt, chúng tôi được đơn vị tặng cho mỗi người một chiếc màn tuyn để làm quà cưới. Đó là những chiến lợi phẩm thu được của địch. Chúng tôi rất vui và xúc động trước món quà ý nghĩa này. Từng cặp đôi cầm lấy chiến lợi phẩm, đưa mắt nhìn nhau tình tứ, hạnh phúc. Ngày đó có được cái màn tuyn thực sự là ước muốn xa xỉ. Nó có giá trị lắm, nhất là khi đưa về nước. Chúng tôi đem về bán lấy tiền tổ chức đám cưới. Khi trở lại Cam-pu-chia thì vợ tôi và nhiều nữ nghệ sĩ khác đã mang thai. Cứ tưởng các cô ấy sẽ khó lòng trụ được với nhiệm vụ nặng nề, gian khổ, nhưng thật kỳ lạ là các cô ấy lại rất khỏe, diễn rất hăng. Khi vợ tôi mang bầu 5 tháng, mỗi lần đi biểu diễn, cô ấy phải đứng, buộc dây treo tay lên trần xe để tránh ngồi bị xóc, ảnh hưởng đến đứa con trong bụng. Vợ của anh Ngọc Kim cũng thế. Chúng tôi bảo nghỉ nhưng các cô ấy cứ cười toe toét mà rằng, đi diễn như thế cho… dễ đẻ. Vất vả thế mà rồi cuối cùng ai cũng "mẹ tròn con vuông". Dường như bầu nhiệt huyết chiến trường giúp người ta có được sức khỏe, nghị lực hơn rất nhiều cuộc sống thường ngày.

Sau ngày Quân tình nguyện Việt Nam rút hoàn toàn về nước, Nguyễn Minh Sơn tiếp tục gắn bó với Đoàn Văn công Quân khu 5. Anh sáng tác âm nhạc rồi tham gia công tác quản lý, và nay giữ cương vị Trưởng đoàn. Chị Ngọc Anh, vợ anh nay đã nghỉ hưu. Cô con gái đầu lòng từ khi chị xuôi ngược chiến trường trên đất bạn với cái bụng bầu to tướng ngày ấy, giờ là kỹ sư xây dựng, lập gia đình và công tác tại TP Hồ Chí Minh, đã cho anh chị 2 đứa cháu ngoại kháu khỉnh. Cậu con trai thứ hai theo nghiệp cha, nay đang là sinh viên ngành sáng tác âm nhạc tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Ngày xưa, xông pha theo bước chân người lính tình nguyện thì nay, Đại tá, nhạc sĩ Nguyễn Minh Sơn và các nghệ sĩ trẻ Đoàn Văn công Quân khu 5 tiếp tục thường xuyên theo sát bước chân cán bộ, chiến sĩ Trường Sa, đem lời ca, điệu múa đến với quân dân biển, đảo. Đoàn Văn công Quân khu 5 là một trong những đơn vị nghệ thuật có số lần ra Trường Sa biểu diễn nhiều nhất cả nước. Và trong chuyến ra Trường Sa tháng 4-2013, người viết bài này đã chứng kiến một nữ nghệ sĩ trẻ của đoàn đã gửi lại nỗi nhớ niềm thương cho một sĩ quan trẻ Trường Sa. Dù họ chưa công bố do “tình trong như đã mặt ngoài còn e” nhưng nhiều người đã khá tường tận chuyện này. Còn người đội trưởng đội múa năm xưa thì đã chuyển ngành làm kinh doanh. Hiện anh Huỳnh Ngọc Kim và chị Trần Lệ Xuân là cặp vợ chồng doanh nhân thành đạt có tiếng ở Đà Nẵng. Đã lâu không theo nghề diễn, nhưng cái máu nghệ thuật và những ký ức thời hoa đỏ trên các chiến trường ở đất bạn Cam-pu-chia thì vẫn hừng hực trong bầu huyết quản của cả hai anh chị. Điệu lâm thôn làm nhịp cầu nối những trái tim năm ấy vẫn tiếp tục bay bổng cùng nhau trong những lần đoàn tổ chức hội ngộ.