Bến Lộc An - những con tàu không tên cập bến

BẾN LỘC AN – NƠI NHỮNG CON TÀU KHÔNG TÊN CẬP BẾN TRONG ĐÊM

Có những con tàu không mang số hiệu trên thân, không treo cờ, không có tên trong bất kỳ sổ đăng ký nào. Chúng đi trong đêm, giữa vòng vây của tàu tuần tiễu và máy bay trinh sát, để mang súng đạn từ miền Bắc vào chi viện cho miền Nam. Bến Lộc An, nơi dòng sông Ray đổ ra biển, đã ba lần đón những con tàu như thế.

Một tuyến đường không có trên bản đồ

Đầu những năm 1960, chiến trường miền Nam bước vào giai đoạn cam go. Chiến lược "chiến tranh đặc biệt" cùng hệ thống ấp chiến lược của đối phương siết chặt từng vùng quê. Lực lượng vũ trang cách mạng ở miền Đông Nam Bộ thiếu vũ khí trầm trọng, nhiều nơi phải đánh giặc bằng súng tự tạo, bằng vũ khí thu được của địch. Đường Trường Sơn trên bộ đã được mở nhưng còn dài, còn gian nan, chưa thể đáp ứng hết nhu cầu.

Trong hoàn cảnh ấy, một con đường khác được mở ra: con đường trên biển. Đoàn 759 (sau là Đoàn 125 Hải quân) được giao nhiệm vụ dùng những con tàu ngụy trang thành tàu đánh cá, chở vũ khí từ miền Bắc vượt biển vào các bến bí mật dọc bờ biển miền Nam. Những con tàu ấy không có số hiệu công khai, không có tên tuổi, nên người ta gọi chúng là "tàu không số". Con đường ấy về sau được gọi bằng một cái tên đầy tự hào: Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Gọi là "đường", nhưng thực ra nó không có lối mòn, không có cột mốc. Mỗi chuyến đi là một lần mở đường mới, tùy theo con nước, theo gió mùa, theo tình hình tuần tra của đối phương. Người lính trên tàu không số mang trong mình một quyết tâm đặc biệt: nếu bị phát hiện mà không thể thoát, họ sẵn sàng phá hủy tàu cùng toàn bộ hàng hóa, không để vũ khí và bí mật của tuyến đường rơi vào tay địch.

Vì sao lại là Lộc An?

Bến Lộc An nằm ở hạ lưu sông Ray, nơi con sông đổ ra cửa biển Lộc An, thuộc địa bàn huyện Đất Đỏ và Xuyên Mộc của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh). Hai bên bờ sông là rừng ngập mặn và rừng nguyên sinh rậm rạp, rất thuận lợi để tàu ẩn nấp, để cất giấu và chuyển vũ khí vào sâu trong các căn cứ.

Nhưng địa thế chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là con người. Ngay từ thời kháng chiến chống Pháp, cửa biển Lộc An đã nằm trên tuyến giao thông nối miền Đông Nam Bộ với miền Bắc. Tháng 9/1946, một chuyến hàng chở vũ khí của Trung ương chi viện cho tỉnh Bà Rịa đã cập bến an toàn cách cửa Lộc An khoảng 5 km về phía bắc. Người dân vùng biển này có truyền thống cách mạng, quen sông nước, giữ bí mật tuyệt đối. Các tư liệu gọi đó là sự hội tụ của "địa lợi" và "nhân hòa".

Ba chuyến tàu, ba câu chuyện

Chuyến thứ nhất: rạng sáng 03/10/1963. Con tàu gỗ mang số hiệu 41 do đồng chí Lê Văn Một làm thuyền trưởng, đồng chí Đặng Văn Thanh làm chính trị viên, cập bến Lộc An sau những ngày đêm lênh đênh trên biển, chở theo hơn 20 tấn vũ khí. Trên tàu có những thủy thủ là ngư dân Phước Hải, người con của chính vùng biển này. Một chi tiết được ghi lại khiến người đọc hôm nay vẫn còn hồi hộp: khi tàu vào bến, không thấy hoa tiêu ra đón. Hai thủy thủ người địa phương được lệnh bơi vào bờ để tìm cách nối liên lạc. Chỉ một sai sót nhỏ lúc ấy thôi cũng có thể khiến cả con tàu bị lộ. Nhưng rồi liên lạc được nối, vũ khí được chuyển vào bờ an toàn. Số súng đạn ấy kịp thời trang bị cho các lực lượng vũ trang miền Đông, như người ta nói lúc bấy giờ, đã "giải khát" cho những đơn vị đang thiếu súng đạn đánh giặc.

Chuyến thứ hai: đêm 22/12/1964. Lúc này chiến dịch Bình Giã đã nổ ra được 20 ngày. Lần này là một con tàu sắt mang số hiệu 56 do đồng chí Nguyễn Quốc Thắng làm thuyền trưởng. Sau hơn 20 ngày đêm vượt biển, tàu cập bến Lộc An, mang theo hàng chục tấn vũ khí (các nguồn ghi từ 44 đến 75 tấn). Chuyến hàng đến đúng lúc chiến trường cần nhất, góp phần vào thắng lợi của chiến dịch Bình Giã, một trận đánh có ý nghĩa bước ngoặt, báo hiệu sự phá sản của chiến lược "chiến tranh đặc biệt".

Chuyến thứ ba: đêm giao thừa Tết Ất Tỵ, 01/02/1965. Trong khi khắp nơi người ta đón năm mới, những người lính tàu không số và lực lượng đón hàng vẫn thức trắng bên bờ sông Ray. Con tàu do đồng chí Lê Quốc Thân làm thuyền trưởng cập bến với khoảng 70 tấn vũ khí, chuyến hàng lớn nhất trong ba lần. Có lẽ không có món quà Tết nào ý nghĩa hơn đối với chiến trường miền Đông năm ấy.

Tổng cộng, qua ba chuyến tàu, bến Lộc An đã tiếp nhận hơn một trăm tấn vũ khí (nhiều tư liệu chính thức ghi con số 109 tấn). Số vũ khí ấy được đưa đến các đơn vị chủ lực Miền và lực lượng vũ trang các tỉnh miền Đông, góp phần làm nên những chiến thắng vang dội như Bình Giã, Đồng Xoài, Dầu Tiếng, Bàu Bàng.

Những người không có tên trong câu chuyện

Khi kể về tàu không số, người ta thường nhớ đến những thuyền trưởng, những chính trị viên. Nhưng một chuyến tàu cập bến thành công là kết quả của rất nhiều người không có tên trong sử sách. Đó là những người dân Lộc An, Phước Hải lặng lẽ canh bến, giữ bí mật suốt nhiều năm. Đó là lực lượng của Đoàn 1500 và quân dân địa phương đã vác từng thùng đạn, từng khẩu súng băng qua rừng ngập mặn trong đêm tối. Đó là những người phải xóa sạch dấu vết trên bãi cát trước khi trời sáng.

Tôi nghĩ đến hình ảnh những bàn chân trần lội bùn rừng sác, những đôi vai gầy gánh đạn, những người mẹ, người chị nấu cơm nắm cho bộ đội đón hàng. Họ không bao giờ được thấy tận mắt chiến thắng Bình Giã, nhưng chiến thắng ấy có một phần mồ hôi của họ. Lịch sử của một dân tộc chưa bao giờ chỉ được viết bởi những người nổi tiếng.

Từ bến bí mật đến di tích quốc gia đặc biệt

Năm 1995, bến Lộc An được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Ngày 26/11/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1473 xếp hạng Di tích lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển là di tích quốc gia đặc biệt, trong đó bến Lộc An là một trong những điểm di tích tiêu biểu cùng với bến K15 (Hải Phòng), bến Vũng Rô (Phú Yên cũ) và bến Vàm Lũng (Cà Mau).

Hôm nay, tại Khu tưởng niệm Đoàn tàu không số bến Lộc An, tấm bia di tích với biểu tượng ngọn lửa và vô lăng lái tàu đứng lặng lẽ bên cửa biển. Vào những dịp lễ lớn, đoàn viên thanh niên, cán bộ, chiến sĩ và người dân lại tìm về dâng hương. Từng có lần hàng trăm đoàn viên thanh niên xếp hình bản đồ chữ S trước bia di tích, như một cách nói rằng những chuyến tàu năm xưa đã góp phần nối liền dải đất ấy.

Đôi lời suy ngẫm

Câu chuyện tàu không số khiến tôi nghĩ nhiều về hai chữ "vô danh". Những con tàu không có tên, những người lính chấp nhận ra đi mà có thể không bao giờ được ai biết đến, những người dân giữ bí mật đến cuối đời. Họ không làm điều đó để được ghi tên. Họ làm vì tin rằng miền Nam phải được giải phóng, đất nước phải được thống nhất.

Người trẻ hôm nay sống trong một thời đại mà ai cũng muốn được nhìn thấy, được biết đến. Điều đó không có gì sai. Nhưng câu chuyện bến Lộc An nhắc chúng ta rằng có những giá trị lớn lao được tạo nên từ sự lặng lẽ. Một đoàn viên thanh niên có thể không làm điều gì phi thường, nhưng nếu mỗi người đều làm tốt phần việc của mình một cách bền bỉ, không phô trương, thì đó cũng là một "chuyến tàu không số" đưa đất nước đi tới.

Lần tới khi đi qua con đường ven biển Lộc An, Hồ Tràm với những khu nghỉ dưỡng, những bãi tắm đẹp, mong rằng chúng ta sẽ dừng lại một chút ở cửa sông Ray, thắp một nén hương, và nhớ rằng biển xanh hôm nay đã từng là con đường của những người không có tên.