Bến phà Tạ Khoa – Huyền thoại bến sông dưới mưa bom bão đạn
Cụ Lê Văn Bằng mặc bộ quân phục màu xanh sẫm, mắt nhìn xa xăm nhớ về bến sông Tạ Khoa năm xưa
Sông Đà từ ngàn đời nay nổi tiếng là dòng sông hung dữ bậc nhất vùng Tây Bắc với dòng chảy xiết, lắm thác ghềnh và lòng sông rộng. Trong Đông – Xuân 1953 – 1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ được mở ra, Bến phà Tạ Khoa (thuộc địa phận huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La ngày nay) trở thành vị trí "cổ chai" chiến lược sống còn trên tuyến đường 13 (nay là Quốc lộ 37). Đây là điểm vượt sông duy nhất gánh toàn bộ lưu lượng xe cơ giới, hỏa lực pháo binh hạng nặng (pháo cao xạ 37mm, lựu pháo 105mm) cùng hàng chục vạn tấn lương thực, thực phẩm từ hậu phương Việt Bắc và Liên khu 3, Liên khu 4 chi viện cho mặt trận lòng chảo.
Đô đốc và Bộ chỉ hủy quân Pháp nhận thức rõ: Nếu hủy diệt được Bến phà Tạ Khoa, toàn bộ tuyến tiếp tế cho chiến dịch của Việt Minh sẽ bị đứt gãy hoàn toàn tại bờ Đông sông Đà. Do đó, thực dân Pháp đã biến Tạ Khoa thành một "tọa độ lửa" tàn khốc. Hàng ngày, tập đoàn không quân Pháp liên tục huy động các loại máy bay chiến đấu dội xuống lòng sông và hai bên bờ phà hàng ngàn tấn bom đạn: từ bom phá, bom nổ chậm, bom bướm cho đến bom cháy, bom tọa độ. Nước sông Đà tại Tạ Khoa nhiều thời điểm sôi sục vì đạn bom, đá dựng hai bên bờ bị cày xới nát vụn, cây cối cháy đen.
Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, Bến phà Tạ Khoa đã được giao cho lực lượng Công binh Việt Nam chốt giữ, với những chiến sĩ kiên trung như cụ Lê Văn Bằng.
DIỄN BIẾN CHIẾN ĐẤU VÀ VAI TRÒ CỐT LÕI CỦA CHIẾN SĨ LÊ VĂN BẰNG
1. "Đêm ngày ngâm mình dưới nước": Cuộc đấu trí mưu trí, dũng cảm với không quân Pháp
Chiến sĩ công binh Lê Văn Bằng bước vào trận chiến Tạ Khoa khi mới bước sang tuổi 22. Giữa lòng sông rộng mênh mông, không công sự che chắn, nhiệm vụ của ông và đồng đội thuộc Trung đoàn 151 là đảm bảo cho phà, mảng hoạt động liên tục, đưa đại quân và hỏa lực qua sông an toàn.
Để qua mắt các lượt máy bay trinh sát và ném bom ban ngày của địch, chiến sĩ Lê Văn Bằng cùng đồng đội đã sáng tạo ra phương pháp tác chiến vô cùng độc đáo và mưu trí:
Ban ngày "ngụy trang - giấu phà": Ngay khi bình minh vừa hé rạng, cụ Bằng cùng các chiến sĩ ngâm mình dưới dòng nước xiết lạnh buốt, tháo rời các mảng phà ghép, đẩy phà nép sát vào các gành đá, vách núi rậm rạp dọc hai bên bờ sông, rồi phủ cành cây ngụy trang.
Ban đêm "ghép mảng - đưa quân": Màn đêm vừa buông xuống, bất chấp sương mù và cái lạnh thấu xương của núi rừng Tây Bắc, ông lại lao xuống sông ghép nối các mảng gỗ, kéo dây cáp định vị nối hai bờ. Dưới ánh pháo sáng chập chờn của địch thả từ trên trời, cụ Bằng cùng đồng đội gồng mình chèo lái, điều khiển những chiếc phà dã chiến chở đầy xe tải, pháo hạng nặng và từng đoàn quân nườm nượp qua sông.
2. Chiến công thầm lặng: Lấy thân mình giữ vững dây cáp và mạch máu giao thông
Tác chiến tại Tạ Khoa là cuộc đối đầu sinh tử đúng nghĩa. Địch không chỉ ném bom ban ngày mà còn liên tục thả pháo sáng và bom nổ chậm đánh phá bến phà vào ban đêm.
Trong một đêm vận chuyển pháo hạng nặng vượt sông, máy bay địch bất ngờ lao xuống dội bom ngay sát vị trí phà của cụ Lê Văn Bằng. Cột nước cao hàng chục mét bùng lên, sóng cuộn trào dữ dội hất văng cụ Bằng cùng một số đồng đội xuống lòng sông Đà chảy xiết. Mảnh bom găm vào vai và chân khiến máu ông hòa vào dòng nước.
Nhưng với bản lĩnh kiên cường của người chiến sĩ công binh, cụ Bằng nén đau xé áo băng vết thương, quẫy đạp giữa dòng nước xoáy, kiên quyết không trôi theo dòng nước mà bơi ngược trở lại bến. Tay bám chặt vào dây cáp đứt, tay kia cầm đèn hiệu, ông tiếp tục đứng trên mảng phà chao đảo để điều hướng, ra hiệu cho chiếc phà chở khẩu lựu pháo 105mm cập bờ an toàn.
Đã có những đêm dài mệt nhoài, thân thể rét run vì ngâm nước hàng mười mấy tiếng đồng hồ, da thịt lở loét vì nước sông và khói bom, nhưng cụ Bằng và tập thể chiến sĩ Tạ Khoa chưa từng rời vị trí. Câu nói nằm lòng của các chiến sĩ công binh Tạ Khoa thời đó là: "Thà gục ngã trên mái chèo, quyết không để phà ngưng chạy!"
3. Kết quả chiến công: Thông suốt bến sông, tạo đà cho đại thắng
Nhờ sự hy sinh quên mình và ý chí sắt đá của cụ Lê Văn Bằng cùng lực lượng công binh:
Chiến thuật đánh phá của địch bị phá sản: Mọi âm mưu biến Tạ Khoa thành "tọa độ chết" nhằm chia cắt chiến trường của tập đoàn không quân Pháp hoàn toàn thất bại.
Mạch máu thông suốt: Hàng ngàn lượt xe tải, hàng trăm khẩu pháo lớn nhỏ cùng hàng vạn cán bộ, chiến sĩ các đại đoàn chủ lực (308, 312, 316, 351) đã vượt sông Đà an toàn, tập kết đúng thời gian quy định tại lòng chảo Mường Thanh.
Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ GIÁ TRỊ DI SẢN BẤT TỬ
1. Tượng đài thầm lặng của truyền thống "Mở đường thắng lợi"
Chiến công của cụ Lê Văn Bằng tại Bến phà Tạ Khoa là minh chứng ngời sáng cho truyền thống anh hùng "Mở đường thắng lợi" của Binh chủng Công binh Quân đội nhân dân Việt Nam.
Trong khi các chiến sĩ bộ binh trực tiếp nổ súng trên chiến hào Điện Biên Phủ thu hút sự chú ý của toàn thế giới, thì những chiến sĩ công binh vượt sông như cụ Bằng chính là những người hùng thầm lặng. Họ đã lấy thân mình làm cầu, lấy ý chí làm sức mạnh để nâng bước cho đại quân tiến vào sào huyệt kẻ thù. Nếu không có những đêm thức trắng ngâm mình dưới nước của cụ Bằng tại Tạ Khoa, những hỏa lực pháo binh – chìa khóa đập tan tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ – đã không thể có mặt đúng giờ trên các điểm cao Mường Thanh.
2. Bài học sâu sắc và di sản truyền lửa cho thế hệ mai sau
Câu chuyện về chiến sĩ công binh Lê Văn Bằng để lại những bài học lịch sử vô giá:
Bài học về tinh thần mưu trí, sáng tạo: Biết tận dụng địa hình tự nhiên, kết hợp giữa kỹ thuật ngụy trang dã chiến và lòng dũng cảm để vô hiệu hóa sức mạnh vũ khí hiện đại của địch.
Ý chí vượt qua giới hạn chịu đựng của con người: Khai thác sức mạnh tinh thần yêu nước để chiến thắng cái lạnh, sự mệt mỏi thể xác và nỗi sợ hãi trước cái chết.
Giá trị của sự hy sinh thầm lặng: Nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng chiến thắng lừng lẫy năm châu Điện Biên Phủ không chỉ được dệt nên bởi những trận đánh lớn, mà còn được đánh đổi bằng hàng ngàn chiến công thầm lặng, bền bỉ của những người chiến sĩ nơi hậu tuyến và các tọa độ lửa giao thông.
Ngày nay, dòng sông Đà tại khu vực Tạ Khoa đã yên bình hơn, cầu Tạ Khoa hiện đại bằng bê tông cốt thép đã được xây dựng vững chãi nối liền hai bờ vui, thay thế cho bến phà dã chiến năm xưa. Nơi từng là "tọa độ lửa" tàn khốc nay đã trở thành một địa danh lịch sử khắc ghi chiến công oai hùng.
Cụ Lê Văn Bằng đã trở về với đất mẹ, nhưng huyền thoại về người chiến sĩ công binh đêm ngày ngâm mình dưới dòng sông Đà, dũng cảm bám phà dưới mưa bom bão đạn sẽ mãi mãi được ghi vào trang sử vàng của dân tộc. Tấm gương của cụ Lê Văn Bằng tại Bến phà Tạ Khoa mãi là biểu tượng bất tử của lòng yêu nước, sự kiên trung và tinh thần xả thân vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
