"Bệnh xá vắng lặng như một cái chùa...": Quyết định ở lại cùng 5 thương binh nặng và trang nhật ký cuối cùng của Đặng Thùy Trâm

Tháng Sáu nghẹt thở giữa rừng già Ba Tơ – Đức Phổ

Mùa hè năm 1970, chiến trường Quảng Ngãi bước vào giai đoạn cực kỳ khốc liệt. Để triệt hạ các cơ sở hậu cần và bệnh xá của Quân giải phóng trên dải núi giáp ranh hai huyện Đức Phổ và Ba Tơ, Lữ đoàn bộ binh nhẹ số 11 của Mỹ phối hợp với quân đội Sài Gòn mở cuộc hành quân dài ngày đánh sâu vào vùng căn cứ rừng núi.

Máy bay trực thăng vũ trang quần đảo suốt ngày đêm trên các đỉnh đồi, pháo bầy từ đồng bằng bắn cấp tập vào các khe suối, còn bộ binh Mỹ chia làm nhiều mũi lùng sục từng bụi cây, vách đá. Chỉ trong vòng nửa đầu tháng 6/1970, Bệnh xá Đức Phổ do bác sĩ Đặng Thùy Trâm phụ trách đã phải 3 lần di chuyển địa điểm khẩn cấp trong rừng sâu để tránh các mũi càn của địch.

Lương thực của bệnh xá hoàn toàn cạn kiệt vì đường tiếp tế từ đồng bằng lên núi bị cắt đứt. Các y tá và thương binh phải đào củ mài, hái rau tàu bay nấu cháo loãng cầm hơi. Bản thân bác sĩ Đặng Thùy Trâm lúc này đang bị những cơn sốt rét rừng hành hạ và đau dạ dày dữ dội, cơ thể gầy rộc đi nhưng đôi mắt chị vẫn sáng rực ý chí chỉ huy đơn vị.

Quyết định hy sinh cao cả của người Bệnh xá trưởng

Ngày 18 và 19/6/1970, quân Mỹ đổ quân bằng trực thăng xuống các điểm cao xung quanh khu vực bệnh xá sơ tán tại vùng núi xã Ba Trang (huyện Ba Tơ). Vòng vây của địch ngày càng siết chặt, tiếng súng tiểu liên M16 của lính Mỹ đã nghe rõ mồn một bên kia sườn đồi.

Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, nếu cả bệnh xá hàng chục con người cùng di chuyển chậm chạp thì sẽ bị địch phát hiện và tiêu diệt toàn bộ. Với tư cách là Bí thư Chi bộ kiêm Bệnh xá trưởng, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã đưa ra một quyết định dứt khoát: Ra lệnh cho toàn bộ nhân viên bệnh xá dẫn theo các thương binh có khả năng đi lại rút lui trước về phía sau theo đường bí mật; còn đích thân chị ở lại lán trại cùng vài em y tá trẻ để chăm sóc và bảo vệ 5 thương binh nặng đang nằm bất động trên cáng.

Các y tá khóc nấc, nằng nặc đòi chị Thùy phải rút đi trước vì chị là bác sĩ duy nhất của cả huyện Đức Phổ, nhưng chị nghiêm giọng: "Chị là bác sĩ, là đảng viên phụ trách bệnh xá. Chừng nào còn một thương binh nặng nằm lại đây, chừng đó chị không bao giờ rời vị trí! Các em phải đi ngay để bảo toàn lực lượng và tìm giao liên quay lại đón thương binh!"

Trang nhật ký cuối cùng ngày 20/6/1970

Ngày 20/6/1970, giữa khu rừng già tĩnh lặng đến rợn người khi đồng đội đã rút đi, xung quanh chỉ còn tiếng máy bay trinh sát L-19 quần thảo trên bầu trời và 5 thương binh nặng đang sốt mê man trong hầm, bác sĩ Đặng Thùy Trâm mở cuốn nhật ký thứ hai và viết những dòng chữ cuối cùng của cuộc đời mình:

"20.6.70 – Bệnh xá vắng lặng như một cái chùa. Một mình mình với một ba lô thuốc, năm thương binh nặng và mấy em du kích, nhân viên... Đói, cái đói đã bắt đầu đến đe dọa bệnh xá. Gạo chỉ còn ăn được hai bữa nữa, làm sao đây? Liên lạc đi tìm gặp Huyện ủy vẫn chưa về... Trong những lúc gay go này, hơn bao giờ hết mình cảm thấy cần sự giúp đỡ của Đảng, của anh em đồng chí. Hãy đến với em đi các anh ơi! Hãy đến và tiếp cho em sức mạnh để vượt qua những đoạn đường gay go trước mắt."

Đó là dòng chữ cuối cùng khép lại hai cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm. Chỉ chưa đầy 48 giờ sau khi viết những dòng chữ ấy, người nữ bác sĩ đã bước vào cuộc đụng độ trực diện với quân thù để bảo vệ tính mạng cho đồng đội và thương binh của mình.

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo

• Đặng Thùy Trâm, Nhật ký Đặng Thùy Trâm (Trang nhật ký cuối cùng ngày 20/6/1970), NXB Hội Nhà văn, 2005.