Bếp Hoàng Cầm dưới địa đạo
Tại vùng "đất thép" Củ Chi, nơi máy bay oanh tạc và trực thăng trinh sát của Mỹ rà quét ngày đêm, việc để lộ một làn khói nhỏ đồng nghĩa với cái chết. Bếp Hoàng Cầm được đào sâu dưới lòng đất hoặc nép sát vào thành địa đạo với nguyên lý "giấu khói, giấu lửa" vô cùng nghiêm ngặt:
Không thấy lửa: Mặt bếp được đào chìm sâu dưới đất, xung quanh có các vách đất che chắn. Lửa cháy âm ỉ bên trong buồng đốt để lượng nhiệt tập trung hoàn toàn vào đáy nồi, vừa tiết kiệm củi vừa không để ánh lửa lọt ra ngoài vào ban đêm.
Không thấy khói: Từ buồng đốt, người ta đào một hệ thống các đường rãnh dài (như những nhánh cây) dẫn khói đi ngang qua các lớp đất. Trên các rãnh này được phủ bằng cành cây, lá cây rụng và đất ẩm.
Lọc và tản khói: Khói từ bếp lò đi qua hệ thống rãnh dài sẽ bị đất ẩm và lá cây giữ lại phần lớn bụi tro, làm hạ nhiệt độ của khói. Khi khói thoát lên mặt đất, nó chỉ còn là những làn hơi nước nhạt, mỏng như sương mù buổi sớm, tản mát ngay sát mặt đất và nhanh chóng biến mất, khiến máy bay trinh sát của địch hoàn toàn bất lực không thể định vị được vị trí.
Ý nghĩa tại chiến trường "Đất Thép"
Trước khi có bếp Hoàng Cầm, các chiến sĩ phải ăn cơm vắt, lương khô dài ngày, hoặc chỉ có thể nấu cơm vào lúc chập choạng tối hay rạng đông – những thời điểm khói dễ lẫn vào sương.
Khi bếp Hoàng Cầm được đưa vào sử dụng dưới các căn cứ lòng đất Củ Chi, nó đã mang lại những bước ngoặt lớn:
Đảm bảo sức khỏe: Giúp bộ đội, du kích và nhân dân trú ẩn dưới địa đạo luôn có cơm dẻo, canh ngọt, nước sôi để uống bất kể ngày đêm.
Giữ bí mật tuyệt đối: Giúp bảo toàn mạng lưới địa đạo và tính mạng của hàng ngàn con người ngay dưới chân các đồn bốt, căn cứ lớn của Mỹ (như căn cứ Đồng Dù).
Trở thành biểu tượng: Chiếc bếp đi vào thơ ca kháng chiến như một biểu tượng của tình đồng chí, sự gắn bó và ý chí sinh tồn mãnh liệt (như trong bài thơ Tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật: "Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời / Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy").
Ngày nay, khi đến tham quan Di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi (cả ở vùng Bến Đình và Bến Dược), du khách đều được tận mắt chứng kiến mô hình bếp Hoàng Cầm dưới lòng đất và thưởng thức món khoai mì (sắn) chấm muối mè được luộc chín từ chính chiếc bếp huyền thoại này.
