Bếp Lửa Không Khói
THỜI HOA LỬA – TỪ NGƯỜI LÍNH MỒ CÔI ĐẾN VỊ THƯỢNG TƯỚNG
Có những cuộc đời, nếu chỉ nhìn vào những dòng tiểu sử ngắn ngủi, người ta sẽ khó hình dung được người ấy đã đi qua những gì.
Hoàng Cầm là một người như thế.
Tên thật của ông là Đỗ Văn Cầm, sinh ngày 30 tháng 4 năm 1920 tại vùng Ứng Hòa, Hà Nội ngày nay. Tuổi thơ của ông chẳng có gì gọi là bình yên. Mẹ mất khi ông còn nhỏ, đến năm 12 tuổi thì cha cũng qua đời. Cậu bé mồ côi phải lang bạt kiếm sống, từng đi làm thuê, làm mướn giữa một cuộc đời đầy cơ cực.
Có lẽ khi ấy, chẳng ai nghĩ cậu bé nghèo ấy sau này sẽ trở thành một vị tướng của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Càng không ai nghĩ đôi chân của ông sẽ đi qua gần như những chiến trường lớn nhất của đất nước trong thế kỷ XX.
Năm 21 tuổi, vì cuộc sống quá khó khăn, ông phải đi lính khố xanh cho chính quyền thuộc địa Pháp, đóng quân ở Lai Châu. Nhưng cuộc đời ông đã rẽ sang một hướng khác.
Năm 1945, khi thời cơ cách mạng đến, Hoàng Cầm rời bỏ hàng ngũ lính thuộc địa, tham gia phong trào cách mạng rồi gia nhập lực lượng vũ trang. Từ đây, cuộc đời ông thực sự gắn với quân đội.
Từ một người lính, ông từng bước trưởng thành qua chiến đấu.
Những năm đầu kháng chiến chống Pháp, Hoàng Cầm chiến đấu ở nhiều chiến trường, từ Sơn La đến các chiến dịch lớn. Ông lần lượt đảm nhiệm những vị trí chỉ huy ngày càng cao.
Đến Chiến dịch Biên giới năm 1950, ông đã là cán bộ chỉ huy Trung đoàn 209 và tham gia trận Đông Khê.
Rồi Điện Biên Phủ.
Nhắc đến Điện Biên Phủ là nhắc đến một trong những trận đánh khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp.
Giữa núi rừng Tây Bắc, những người lính Việt Nam kéo pháo, đào hào, vận chuyển lương thực, từng bước siết chặt tập đoàn cứ điểm của quân Pháp.
Hoàng Cầm khi ấy là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209. Đơn vị của ông tham gia chiến đấu và tiến công vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
Có lẽ những năm tháng ấy đã tôi luyện nên một Hoàng Cầm rất khác.
Không phải người chỉ huy đứng xa chiến trường.
Mà là người trưởng thành từ chính những trận đánh, từ những người lính dưới quyền và từ những ngày tháng mà chỉ một quyết định sai cũng có thể phải trả giá bằng sinh mạng của rất nhiều người.
Chiến tranh chống Pháp kết thúc.
Nhưng cuộc đời binh nghiệp của Hoàng Cầm chưa dừng lại.
Đất nước tiếp tục bước vào một cuộc chiến tranh mới.
Ông tiếp tục trưởng thành trong quân đội, từng đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy quan trọng, trong đó có Sư đoàn 312, Sư đoàn 9, rồi giữ các cương vị chỉ huy cao hơn ở chiến trường miền Nam.
Và rồi mùa xuân năm 1975 đến.
Đất nước bước vào những ngày cuối cùng của cuộc chiến tranh.
Hoàng Cầm lúc ấy là một trong những tướng lĩnh chỉ huy lực lượng chủ lực ở chiến trường phía Nam. Ông giữ cương vị Tư lệnh Quân đoàn 4, tham gia những chiến dịch lớn trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, trong đó có Chiến dịch Hồ Chí Minh.
Từ một cậu bé mồ côi phải lang bạt kiếm sống...
Đến một người lính...
Một cán bộ chỉ huy...
Một vị tướng từng đứng giữa những chiến trường ác liệt nhất...
Đó là cả một hành trình dài hơn nửa thế kỷ.
Nhưng chiến tranh vẫn chưa hoàn toàn khép lại.
Sau năm 1975, Hoàng Cầm tiếp tục cùng quân đội làm nhiệm vụ trên chiến trường Tây Nam và tham gia cuộc chiến đấu giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng.
Những bước chân của người lính năm xưa lại tiếp tục đi.
Từ Điện Biên Phủ đến Sài Gòn.
Từ Sài Gòn đến chiến trường Campuchia.
Rồi trở về làm nhiệm vụ bảo vệ và xây dựng quân đội trong thời bình.
Ông từng giữ các chức vụ như Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân đoàn 4, Tư lệnh Quân khu 4 và Tổng Thanh tra Quân đội. Ông được phong quân hàm Thượng tướng năm 1987.
Nhưng điều khiến người ta nhớ về ông không chỉ là những quân hàm hay chức vụ.
Trong ký ức của nhiều đồng đội, Hoàng Cầm là một vị tướng khiêm tốn và giản dị, không thích nói nhiều về thành tích của bản thân.
Có lẽ bởi ông đã đi quá lâu trên con đường của người lính.
Ông hiểu rằng phía sau mỗi chiến thắng không chỉ có những tấm bản đồ được tô màu.
Phía sau đó là những người lính đã nằm lại.
Là những người mẹ mất con.
Là những người vợ chờ chồng.
Là những người trở về với thương tích trên thân thể.
Và cũng là những người sống sót mang theo ký ức chiến tranh suốt phần đời còn lại.
Ngày 19 tháng 8 năm 2013, Thượng tướng Hoàng Cầm qua đời, khép lại cuộc đời 93 năm với hơn nửa thế kỷ gắn bó cùng cách mạng và quân đội.
Nhìn lại cuộc đời ấy, điều khiến tôi ấn tượng nhất không phải là ông từng giữ quân hàm Thượng tướng.
Mà là điểm bắt đầu.
Một cậu bé mồ côi, nghèo khó, từng phải lang bạt kiếm sống.
Không có xuất phát điểm đặc biệt.
Không có một cuộc đời được trải sẵn bằng những con đường bằng phẳng.
Nhưng từ trong gian khổ, ông bước vào cách mạng.
Từ người lính trở thành người chỉ huy.
Và từ những chiến trường khốc liệt, ông trưởng thành thành một vị tướng của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Có những người sinh ra trong thời bình.
Có những người sinh ra đúng vào lúc đất nước bước vào những năm tháng dữ dội nhất.
Hoàng Cầm thuộc thế hệ thứ hai.
Tuổi trẻ của ông là chiến tranh.
Thanh xuân của ông là những cuộc hành quân.
Những năm tháng đẹp nhất của đời người được gửi lại giữa núi rừng, chiến hào và những trận đánh.
Đó chính là một thời hoa lửa.
Một thời mà những người lính trẻ không biết ngày mai mình sẽ ở đâu.
Nhưng họ biết một điều:
Nếu đất nước cần, họ sẽ đi.
Và Hoàng Cầm đã đi như thế, từ một người lính vô danh trở thành một vị tướng, để rồi khi nhìn lại, cả cuộc đời ông gần như đã hòa vào lịch sử của quân đội và đất nước trong một thế kỷ đầy biến động.
Một đời người.
Một đời binh nghiệp.
Một đời đi qua chiến tranh.
Và một cái tên còn lại trong ký ức của những người từng cùng ông chiến đấu:
Thượng tướng Hoàng Cầm.
