BIÊN GIỚI THU ĐÔNG 1950 - TẬP 16: NHỮNG NGƯỜI Ở PHÍA BÊN KIA

SAU MỘT TRẬN ĐÁNH

Chiều xuống trên những dãy núi Cao Bằng.

Tiếng súng đã thưa dần.

Những người lính vừa chiến đấu nhiều giờ liền bắt đầu rời khỏi trận địa. Có người thu dọn vũ khí, có người tìm kiếm thương binh, có người kiểm tra những vị trí vừa chiếm được.

Nhưng giữa những người đang đi lại trên chiến trường có một nhóm người rất khác.

Họ không còn mang súng.

Không còn đội hình chiến đấu.

Không còn quyền quyết định mình sẽ đi đâu.

Đó là những binh lính Pháp đã bị bắt sau các trận đánh.

🪖 TỪ NGƯỜI LÍNH THÀNH TÙ BINH

Chỉ vài giờ trước, họ vẫn còn là những người lính cầm súng chiến đấu.

Họ có nhiệm vụ.

Có đồng đội.

Có người chỉ huy.

Nhưng khi trận đánh kết thúc và vũ khí được hạ xuống, mọi thứ thay đổi.

Họ trở thành tù binh.

Một người lính bị thương có thể được đưa đi cùng những người khác.

Một người lính trẻ có thể vẫn chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Có người nhìn xung quanh với vẻ lo lắng.

Họ không biết mình sẽ bị đưa đi đâu.

Không biết mình sẽ được đối xử như thế nào.

Và cũng không biết liệu mình có còn được trở về quê hương hay không.

🩸 NHỮNG NGƯỜI BỊ THƯƠNG

Trong số những tù binh có cả những người bị thương.

Chiến tranh không phân biệt người nào bị thương nặng hơn.

Một người vừa chiến đấu vài giờ trước có thể nằm trên cáng.

Một người khác có thể bị thương ở chân và không thể tự đi.

Trong những hoàn cảnh ấy, họ cần được chăm sóc y tế.

Bởi khi tiếng súng đã ngừng, người bị thương trước hết vẫn là một con người cần được cứu chữa.

Đó cũng là một thử thách đối với những người làm công tác hậu cần và quân y của quân ta, bởi chính lực lượng Việt Minh lúc ấy cũng còn thiếu thốn rất nhiều thuốc men và phương tiện.

🌲 CON ĐƯỜNG CỦA NHỮNG NGƯỜI BỊ BẮT

Những tù binh được tập trung lại rồi đưa khỏi khu vực chiến sự.

Họ đi trên chính những con đường mà trước đó quân Pháp từng sử dụng để hành quân.

Nhưng lần này, họ đi với một thân phận hoàn toàn khác.

Không còn là những đoàn quân tiến lên.

Không còn tiếng động cơ của những đoàn xe.

Chỉ còn những bước chân chậm chạp giữa núi rừng.

Có người quay lại nhìn những nơi vừa diễn ra trận đánh.

Có lẽ trong lòng họ vẫn còn những hình ảnh của những người đồng đội đã không còn.

🇫🇷 NHỮNG NGƯỜI LÍNH ĐẾN TỪ RẤT XA

Trong số những người lính Pháp ở Đông Dương không phải tất cả đều sinh ra tại Pháp.

Có những người đến từ nhiều vùng lãnh thổ khác nhau của hệ thống thuộc địa Pháp, cùng phục vụ trong các đơn vị của quân đội Pháp.

Đối với họ, Đông Dương là một nơi rất xa quê nhà.

Nhiều người chưa từng nghĩ rằng mình sẽ bị bắt giữa những dãy núi Cao Bằng.

Họ có thể đã nghĩ về ngày trở về.

Về gia đình.

Về cha mẹ.

Về những người thân đang chờ đợi.

Nhưng chiến tranh đã đưa họ đến một nơi mà họ không thể tự quyết định số phận của mình.

🕯️ MỘT KHOẢNH KHẮC KHÁC THƯỜNG

Hãy tưởng tượng hai người từng ở hai phía của chiến hào.

Một người là lính Việt Minh.

Một người là lính Pháp.

Trước đó không lâu, họ có thể đã bắn vào nhau.

Nhưng giờ đây, một người đang bị thương.

Người còn lại đưa nước cho anh ta.

Khoảnh khắc ấy rất nhỏ.

Không xuất hiện trên bản đồ.

Không quyết định kết quả một trận đánh.

Nhưng nó cho thấy một sự thật:

chiến tranh có thể đặt con người ở hai phía đối lập, nhưng khi tiếng súng dừng lại, họ vẫn là những con người.

🌧️ NHỮNG NGÀY TRONG RỪNG

Đường đưa tù binh về phía sau không hề dễ dàng.

Núi cao.

Đường hẹp.

Thời tiết thất thường.

Những người bị thương càng khó di chuyển.

Các chiến sĩ áp giải cũng phải hành quân trong điều kiện thiếu thốn.

Họ phải bảo đảm tù binh không trốn thoát, đồng thời phải chăm sóc những người bị thương và giữ an toàn cho cả đoàn.

Đó là một công việc không dễ dàng.

🧭 KHÔNG CÒN LÀ CHIẾN TRƯỜNG

Khi rời xa trận địa, không khí dần thay đổi.

Không còn tiếng pháo.

Không còn những đợt xung phong.

Không còn những tiếng gọi trong chiến hào.

Những người tù binh bắt đầu nhận ra rằng mình đã bước sang một thế giới khác.

Họ không còn biết chuyện gì đang xảy ra ở phía trước.

Họ chỉ biết mình đang bị đưa đi.

Và chờ đợi.

🕯️ NỖI LO CỦA MỘT NGƯỜI LÍNH

Có lẽ câu hỏi lớn nhất trong đầu họ lúc ấy là:

“Bao giờ tôi mới được trở về?”

Đối với một người lính xa quê, đó là câu hỏi rất tự nhiên.

Họ không biết chiến tranh còn kéo dài bao lâu.

Không biết mình sẽ phải ở lại bao nhiêu tháng, bao nhiêu năm.

Không biết gia đình có nhận được tin mình còn sống hay không.

Một người có thể chỉ muốn một điều rất đơn giản:

được trở về nhà.

🇻🇳 ĐỐI XỬ VỚI TÙ BINH

Trong kháng chiến, phía Việt Minh nhiều lần tuyên bố và thực hiện chủ trương đối xử với tù binh theo chính sách nhân đạo, đặc biệt là không trả thù những người đã hạ vũ khí.

Điều này có ý nghĩa trong hoàn cảnh chiến tranh rất khắc nghiệt.

Bởi người lính vừa trải qua một trận đánh có thể mang trong lòng sự căm thù và mất mát.

Nhưng khi đối phương đã bị bắt...

trận chiến đã kết thúc đối với người đó.

🌱 MỘT CÁI NHÌN KHÁC VỀ CHIẾN THẮNG

Thông thường khi nói về Chiến thắng Biên giới, chúng ta nhắc đến:

Đông Khê.

Cốc Xá.

Cao Bằng.

Thất Khê.

Đường số 4.

Nhưng có một hình ảnh khác ít được nhắc đến:

những người lính Pháp bị bắt.

Họ là một phần của chiến tranh.

Sự thất bại của họ cũng là một phần của chiến thắng.

Nhưng nhìn họ chỉ như những con số thì chúng ta sẽ bỏ qua một câu chuyện rất quan trọng:

chiến tranh được tạo nên bởi những con người.

🩹 NGƯỜI BỊ THƯƠNG KHÔNG CÒN LÀ KẺ THÙ

Một người lính Việt Minh có thể đã mất đồng đội trong trận đánh.

Một người lính Pháp cũng có thể vừa chứng kiến đồng đội mình hy sinh.

Hai người có thể thuộc hai quân đội khác nhau.

Nhưng nỗi đau mất người thân...

lại giống nhau.

Nỗi đau của một người mẹ mất con...

không có quốc tịch.

Nỗi đau của một người vợ mất chồng...

cũng không có chiến tuyến.

Đó là mặt khác của chiến tranh mà những trang sử về chiến thắng đôi khi ít nói đến.

🌄 SAU CỐC XÁ

Sau trận Cốc Xá, số tù binh tăng lên đáng kể.

Những người lính Pháp từng tham gia cuộc hành quân rút khỏi Cao Bằng giờ đây nằm trong đoàn người bị áp giải về phía sau.

Họ đã chứng kiến một trong những thất bại nặng nề nhất của quân Pháp trong chiến dịch.

Những người chỉ huy của họ không còn ở bên.

Đơn vị bị tan rã.

Đội hình bị phá vỡ.

Và giờ đây, họ phải đối diện với một thực tế hoàn toàn mới:

chiến tranh của họ đã tạm thời kết thúc.

🕯️ NHỮNG BỨC THƯ KHÔNG BIẾT CÓ ĐẾN NƠI

Một người lính bị bắt có thể không có cách nào báo tin về gia đình.

Người mẹ ở quê nhà có thể chỉ biết:

“Con trai tôi đang ở Đông Dương.”

Rồi nhiều tháng trôi qua.

Không có thư.

Không có tin.

Không biết còn sống hay đã hy sinh.

Ở phía bên kia chiến tuyến cũng có những gia đình đang chờ đợi.

Đó là một trong những nỗi đau lớn nhất của chiến tranh:

người ở nhà không biết chuyện gì đã xảy ra với người ra trận.

🇻🇳 CHIẾN THẮNG KHÔNG PHẢI LÀ NIỀM VUI CỦA MỌI NGƯỜI

Với quân và dân Việt Nam, Chiến dịch Biên giới là một thắng lợi lớn, tạo bước ngoặt quan trọng cho cuộc kháng chiến.

Nhưng ở phía bên kia, đó lại là một thất bại nặng nề.

Có người mất đồng đội.

Có người bị thương.

Có người bị bắt.

Có người phải rút khỏi những vị trí mà họ từng nghĩ sẽ giữ được.

Lịch sử vì thế luôn có nhiều góc nhìn.

Một chiến thắng của bên này có thể đồng thời là một thất bại đau đớn đối với bên kia.

🌄 NHƯNG CÂU CHUYỆN KHÔNG KẾT THÚC Ở ĐÓ

Những tù binh sau này sẽ được quản lý, chăm sóc và di chuyển qua nhiều khu vực khác nhau.

Một số người tiếp tục sống nhiều năm trong hoàn cảnh tù binh.

Một số người được trao trả trong những đợt trao đổi sau này.

Và có những người sau khi trở về quê hương vẫn mang theo ký ức về những ngày tháng ở Việt Nam.

Họ trở về với một câu chuyện khác với câu chuyện của những người lính Việt Minh.

Nhưng đó vẫn là một phần của lịch sử Chiến tranh Đông Dương.

🕯️ ĐIỀU CÒN LẠI

Lịch sử thường được kể từ phía người chiến thắng.

Nhưng để hiểu một cuộc chiến sâu sắc hơn, đôi khi chúng ta cần nhìn sang phía bên kia.

Không phải để phủ nhận chiến thắng.

Cũng không phải để thay đổi sự thật lịch sử.

Mà để hiểu rằng:

mỗi người lính đều có một cuộc đời trước khi bước vào chiến tranh.

Một gia đình.

Một quê hương.

Một tuổi trẻ.

Một ước mơ.

Rồi chiến tranh đưa họ đến một chiến hào.

Và chỉ trong vài phút...

số phận của họ có thể thay đổi mãi mãi.

Chiều xuống sau trận đánh.

Một người lính Pháp ngồi lặng bên đường.

Anh không còn khẩu súng.

Không còn đơn vị.

Không còn biết ngày mai sẽ đi đâu.

Phía đối diện là những người lính Việt Minh vừa chiến đấu với anh.

Nhưng lúc này...

không ai nổ súng nữa.

Một bình nước được đưa đến.

Người lính đưa tay nhận.

Anh cúi đầu.

Có lẽ anh đang nghĩ về quê nhà.

Còn người lính Việt Minh đứng bên cạnh có lẽ cũng đang nghĩ về những đồng đội của mình vừa nằm lại.

Hai người đến từ hai phía.

Hai người từng là đối thủ.

Nhưng trong khoảnh khắc ấy...

họ chỉ còn là hai con người vừa bước ra khỏi chiến tranh.