BIÊN GIỚI THU ĐÔNG 1950 - TẬP 18: NHỮNG ĐÔI VAI GÁNH CẢ CHIẾN DỊCH

NHỮNG NGƯỜI KHÔNG CÓ TRONG BẢN ĐỒ TÁC CHIẾN

Khi một vị tướng nhìn vào bản đồ chiến dịch, ông nhìn thấy Đông Khê, Cao Bằng, Thất Khê, Cốc Xá và những con đường nối các địa điểm ấy.

Nhưng trên tấm bản đồ ấy không thể hiện hết một lực lượng vô cùng quan trọng.

Đó là những con người đang đi trên những con đường nhỏ giữa rừng.

Họ đi thành từng đoàn.

Người gánh gạo.

Người gánh đạn.

Người mang quân trang.

Người khiêng cáng.

Có người đi bộ hàng chục cây số.

Có người phải vượt qua những con dốc rất cao.

Họ chính là những dân công hỏa tuyến.

🎒 MỘT CHIẾC GÙI TRÊN VAI

Một người dân chuẩn bị lên đường.

Trên lưng là chiếc gùi.

Trong gùi có thể là gạo.

Có thể là thuốc.

Có thể là đạn.

Cũng có thể là những vật dụng mà một đơn vị bộ đội đang cần.

Chiếc gùi không lớn.

Nhưng đường đi rất dài.

Người mang nó phải bước từng bước qua những con đường núi.

Mỗi bước chân đưa hàng hóa đến gần chiến trường hơn.

Và khi chiếc gùi được trao cho bộ đội...

người dân ấy lại quay trở về.

Rồi tiếp tục một chuyến khác.

🌲 CON ĐƯỜNG TRONG RỪNG

Những con đường dẫn lên biên giới không phải những con đường bằng phẳng.

Có những đoạn chỉ là lối mòn.

Có những con dốc phải bám vào cây mới có thể đi lên.

Mưa xuống, đất trở nên trơn trượt.

Đêm đến, ánh sáng rất hạn chế.

Nhưng những đoàn dân công vẫn đi.

Có khi họ đi vào ban đêm để tránh máy bay.

Có khi phải đi trong mưa.

Có khi vừa đi vừa nghe tiếng súng vọng từ phía xa.

Họ biết phía trước là chiến trường.

Nhưng vẫn tiếp tục.

🍚 HẠT GẠO ĐI ĐẾN ĐÔNG KHÊ

Một người lính ngoài mặt trận cần đạn.

Nhưng anh cũng cần cơm.

Một ngày chiến đấu cần sức lực.

Một đơn vị hàng trăm, hàng nghìn người cần một lượng lương thực rất lớn.

Vì vậy, phía sau mỗi trận đánh luôn có một câu hỏi:

Lương thực ở đâu?

Câu trả lời nằm trên đôi vai của những người dân công.

Từng bao gạo được gùi qua núi.

Từng chuyến hàng được chuyển từ hậu phương đến kho tiền phương.

Từ kho lại tiếp tục được đưa đến các đơn vị.

Và cuối cùng...

một bát cơm nóng đến tay người lính.

💥 KHI TRẬN ĐÁNH BẮT ĐẦU

Ngày 16/9/1950, Chiến dịch Biên giới mở màn.

Pháo binh bắt đầu bắn vào Đông Khê.

Bộ đội tiến lên.

Nhưng ngay phía sau những đơn vị chiến đấu ấy, các tuyến vận chuyển vẫn phải hoạt động.

Đạn phải được đưa đến.

Lương thực phải được đưa đến.

Thương binh phải được đưa về.

Chiến trường không thể chỉ có người đánh trận.

Nó cần một dòng người liên tục di chuyển giữa hậu phương và tiền tuyến.

🩸 NHỮNG CHIẾC CÁNG

Sau những trận đánh, thương binh bắt đầu được đưa về.

Một chiếc cáng.

Hai người khiêng.

Đôi khi bốn người thay nhau.

Con đường trở nên nặng nề hơn.

Người bị thương có thể mất nhiều máu.

Có người không thể nói.

Có người chỉ còn đủ sức mở mắt.

Những người dân công khiêng cáng không biết người nằm trên đó là ai.

Nhưng họ biết một điều:

phải đưa người ấy về nơi an toàn.

🌧️ MỘT ĐÊM MƯA

Đêm xuống.

Mưa bắt đầu rơi.

Đường núi trơn trượt.

Một đoàn dân công đang khiêng thương binh.

Một người trượt chân.

Chiếc cáng nghiêng đi.

Ngay lập tức những người phía trước dừng lại.

Họ chỉnh lại cáng.

Kiểm tra người bị thương.

Rồi tiếp tục.

Không ai nói nhiều.

Bởi phía trước vẫn còn một chặng đường dài.

🌙 ĐI TRONG BÓNG TỐI

Nhiều chuyến vận chuyển phải thực hiện ban đêm.

Ánh sáng có thể khiến đoàn người bị máy bay phát hiện.

Vì vậy, họ đi trong bóng tối.

Chỉ có ánh sáng rất yếu.

Người trước đi.

Người sau bước theo.

Có lúc không nhìn rõ mặt nhau.

Chỉ nghe tiếng chân.

Tiếng gùi va vào nhau.

Tiếng thở.

Tiếng lá cây.

Và đôi khi...

tiếng máy bay từ rất xa.

✈️ KHI MÁY BAY XUẤT HIỆN

Một tiếng động cơ vang lên.

Đoàn dân công lập tức tìm cách ẩn vào rừng.

Những người đang gánh hàng hạ xuống.

Những người khiêng cáng tìm nơi trú.

Không ai muốn đoàn hàng bị phát hiện.

Bởi nếu một chuyến vận chuyển bị đánh trúng...

không chỉ hàng hóa mất đi.

Những con người trên đường cũng có thể hy sinh.

Sau khi máy bay đi qua, mọi người lại tiếp tục.

👩 NHỮNG NGƯỜI PHỤ NỮ TRÊN ĐƯỜNG

Trong những đoàn dân công có rất nhiều phụ nữ.

Có người còn rất trẻ.

Có người đã có gia đình.

Có người vừa làm công việc đồng áng ở quê, vừa tham gia vận chuyển cho chiến trường.

Họ có thể không được huấn luyện như những người lính.

Không có quân phục giống nhau.

Không có vũ khí trong tay.

Nhưng họ mang theo một thứ rất quan trọng:

sức của hậu phương.

👴 CÓ NHỮNG NGƯỜI KHÔNG CÒN TRẺ

Không phải tất cả dân công đều là thanh niên.

Có những người lớn tuổi vẫn tham gia.

Họ quen với đường rừng.

Quen với việc gánh hàng.

Quen với những con dốc.

Một người có thể không đủ sức chạy.

Nhưng vẫn đủ sức đi.

Và họ cứ đi.

Từng bước.

Từng bước.

🏔️ NHỮNG CON DỐC

Có những đoạn đường dốc đến mức người gánh hàng phải cúi người về phía trước.

Chiếc gùi nặng đè lên vai.

Mồ hôi chảy xuống mặt.

Chân đau.

Lưng mỏi.

Nhưng nếu dừng lại quá lâu...

đoàn phía sau cũng phải dừng.

Vì vậy, người trước cố bước.

Người sau cố theo.

Cả đoàn tạo thành một dòng người chậm rãi tiến về phía chiến trường.

🇻🇳 “BỘ ĐỘI CẦN GÌ, CHÚNG TÔI ĐƯA CÁI ĐÓ”

Đó có lẽ là cách đơn giản nhất để hiểu về dân công hỏa tuyến.

Bộ đội cần gạo.

Họ gánh gạo.

Cần đạn.

Họ chuyển đạn.

Cần cáng.

Họ khiêng thương binh.

Cần mở đường.

Họ tham gia làm đường.

Cần vận chuyển.

Họ lại lên đường.

Không phải ai cũng biết chính xác chiến dịch sẽ diễn ra như thế nào.

Nhưng họ biết:

phía trước có bộ đội đang chiến đấu.

🌄 ĐÔNG KHÊ VÀ NHỮNG ĐÔI VAI

Trong 54 giờ chiến đấu ở Đông Khê, hàng nghìn người lính phải chiến đấu liên tục.

Nhưng phía sau họ là một hệ thống hậu cần khổng lồ.

Mỗi viên đạn được sử dụng đều phải có người đưa tới.

Mỗi bao gạo được nấu thành cơm đều phải có người vận chuyển.

Mỗi thương binh được đưa ra khỏi trận địa đều phải có người khiêng.

Vì vậy, khi nhắc đến Đông Khê...

không thể chỉ nhớ đến những người cầm súng.

Phía sau họ là những đôi vai của nhân dân.

⚔️ CỐC XÁ – CON ĐƯỜNG KHÓ KHĂN HƠN

Sau Đông Khê, chiến dịch tiếp tục phát triển.

Các đơn vị tiến về những khu vực mới.

Những trận đánh ở Cốc Xá diễn ra trong địa hình núi đá hiểm trở.

Việc vận chuyển càng khó khăn.

Nhưng những đoàn dân công vẫn phải tìm đường đưa hàng tới.

Có nơi không thể dùng xe.

Có nơi phải gánh bộ.

Có nơi phải khiêng từng hòm đạn qua những đoạn núi dốc.

Một viên đạn đến được tay người lính...

có thể đã trải qua rất nhiều bước chân trước đó.

🩹 MANG NGƯỜI BỊ THƯƠNG TRỞ VỀ

Trong chiến tranh, đưa thương binh về phía sau đôi khi khó không kém đưa hàng lên phía trước.

Người bị thương cần được di chuyển cẩn thận.

Đường núi lại gập ghềnh.

Có người mất máu.

Có người đau đớn.

Những người khiêng cáng phải đi thật đều.

Không được làm cáng rung quá mạnh.

Không được để người bị thương rơi xuống.

Và phải đi cho đến khi gặp được cơ sở quân y.

🕯️ CÓ NHỮNG NGƯỜI KHÔNG TRỞ VỀ

Dân công cũng có thể hy sinh.

Họ đi trên những con đường có bom đạn.

Có thể gặp máy bay.

Có thể gặp phục kích.

Có thể bị thương trên đường.

Và cũng có những người không bao giờ trở lại bản làng.

Họ đã đi rất xa quê hương...

để đưa một bao gạo đến cho người lính.

🌾 HẬU PHƯƠNG KHÔNG Ở XA MẶT TRẬN

Trong chiến tranh, người ta thường nghĩ hậu phương là một nơi rất xa.

Nhưng trong Chiến dịch Biên giới, hậu phương và tiền tuyến gắn với nhau bằng những con đường.

Một người nông dân ở quê trồng lúa.

Lúa trở thành gạo.

Gạo được thu gom.

Rồi được đưa lên biên giới.

Một người dân khác gánh bao gạo ấy.

Cuối cùng nó trở thành bữa cơm của một người lính đang chiến đấu.

Vì thế...

mỗi người dân đều có thể trở thành một phần của mặt trận.

🇻🇳 CHIẾN THẮNG CỦA NHỮNG NGƯỜI VÔ DANH

Khi chiến dịch kết thúc, báo chí và lịch sử nhắc đến những trận đánh lớn, những đơn vị chủ lực và những người chỉ huy.

Nhưng phía sau chiến thắng còn có hàng vạn con người mà tên tuổi ít khi được nhắc đến.

Họ không có huân chương trên chiến trường.

Không đứng trước hàng quân.

Không được ghi tên trong những bức ảnh nổi tiếng.

Họ chỉ có:

một chiếc gùi.

một đôi quang gánh.

một chiếc cáng.

Và đôi chân.

🌄 KHI HỌ TRỞ VỀ

Sau chiến dịch, những đoàn dân công bắt đầu trở về quê.

Chiếc gùi nhẹ hơn.

Con đường cũng dường như khác đi.

Họ đã đi qua những nơi từng có tiếng súng.

Đã nhìn thấy thương binh.

Đã chứng kiến chiến tranh.

Nhưng giờ đây họ trở về với bản làng.

Có thể ngày mai họ lại trở về với ruộng nương.

Nhưng họ sẽ không quên những ngày tháng đã đi qua.

🕯️ MỘT CHIẾC GÙI ĐƯỢC ĐẶT XUỐNG

Một người phụ nữ trở về nhà.

Bà tháo chiếc gùi khỏi vai.

Đặt nó xuống bên hiên.

Đôi vai đã hằn vết.

Bà ngồi nghỉ một lúc.

Rồi đứng lên.

Ngày mai có thể lại là công việc đồng áng.

Nhưng chiếc gùi ấy đã hoàn thành một nhiệm vụ.

Nó từng mang gạo đến chiến trường.

Mang theo sức của một gia đình.

Một bản làng.

Một vùng quê.

Và rộng hơn...

một hậu phương.

🕯️ ĐIỀU CÒN LẠI

Một chiến dịch quân sự có thể được tính bằng ngày.

29 ngày đêm.

Có thể được tính bằng những trận đánh.

Đông Khê.

Cốc Xá.

Thất Khê.

Có thể được tính bằng những con số về quân số và chiến lợi phẩm.

Nhưng nếu muốn hiểu chiến thắng ấy thực sự được tạo nên như thế nào...

hãy nhìn xuống những con đường núi.

Ở đó có những người dân đã đi hàng chục cây số.

Có những đôi vai đã mang hàng chục cân hàng.

Có những bàn chân rớm máu.

Có những người đã không trở về.

Và có những người sau chiến thắng chỉ lặng lẽ tháo chiếc gùi xuống...

rồi trở lại với cuộc sống bình thường.

Một đôi vai.

Một chiếc gùi.

Một con đường núi.

Người phụ nữ bước từng bước trong rừng.

Phía trước là chiến trường.

Phía sau là quê nhà.

Trong chiếc gùi là gạo.

Nhưng trên đôi vai ấy...

còn có một thứ khác.

Niềm tin rằng những người lính phía trước sẽ không bị bỏ lại một mình.

Khi tiếng súng nổ ở Đông Khê,

họ đang ở đó.

Khi Cốc Xá trở thành chiến trường,

họ vẫn ở đó.

Khi thương binh cần được đưa về,

họ vẫn ở đó.

Và khi chiến thắng đến...

họ lặng lẽ trở về.

Không cần ai gọi tên.

Không cần ai biết đến.

Bởi đôi vai của họ đã góp một phần vào chiến thắng.

Những đôi vai thầm lặng đã gánh cả một chiến dịch.