"Biết bao lần tôi đọc lại thư anh..."

Trong lá thư gửi tới người biên soạn, chị Lương Thiên Thanh, em gái của liệt sĩ Lương Sơn Nam tâm sự: “Không nhớ biết bao lần tôi đọc lại thư anh, cũng không biết bao lần tôi vừa đọc, vừa khóc với những tiếc nhớ, xót thương. Anh trai tôi là anh cả của một đàn em nhỏ, từng là “thần tượng” của tôi thuở thiếu thời bởi anh là người ham đọc sách, thích đá bóng, yêu thơ và giỏi toán...”.

Như lời kể của chị Lương Thiên Thanh, anh trai chị tốt nghiệp Trường cấp 3 Hoàng Văn Thụ (thị xã Hòa Bình) năm 1970. Ngày các bạn đi thi đại học, anh ra vườn giúp mẹ trồng rau vì gia đình có một khu vườn rất rộng. Anh bảo: “Bây giờ phải đi bộ đội đã, khi nào giải phóng miền Nam xong sẽ về nhà học tiếp”. Khi ấy, Lương Sơn Nam 17 tuổi. Lá đơn xung phong vào bộ đội được anh viết bằng máu, nhưng trong đợt khám tuyển đầu tiên, anh không đủ sức khỏe. Tới lần khám đợt hai, Lương Sơn Nam đã được toại nguyện. Vào bộ đội, trong những lần viết thư gửi về nhà, lá thư nào anh cũng nhắc bầm (mẹ) sớm gia nhập Hợp tác xã:

“Bố, bầm kính mến!

Tình hình sức khỏe cũng như luyện tập của con vẫn tốt, có nhiều tiến bộ. Con cũng không thiếu thốn gì nhiều, con chỉ mong gia đình sớm thu xếp để bầm con vào hợp tác. Lao động tập thể dù thu nhập có thể chưa cao bằng ở ngoài nhưng đó là sự phát triển mà mỗi người dân không thể làm khác... Hơn nữa nếu có tập thể, có bà con xã viên thì sau này khó khăn còn có thể nhờ vả được, tất nhiên không phải mình vào hợp tác là để nhờ vả. Điều chủ yếu con muốn nói là nhân dân ta đánh Mỹ để đi vào con đường tập thể, con đường tiến lên Chủ nghĩa xã hội”.

Trong lá thư viết vội trên đường hành quân, chàng lính trẻ Lương Sơn Nam đã động viên bố mẹ và các em:

“Con đã lên đường hành quân từ hai ngày nay. Vì quá đột ngột nên không kịp viết thư về nhà. Trước khi đi, con mong bố, bầm cùng các em luôn giữ gìn sức khỏe, không làm quá nhiều hoặc quá sức. Bố, bầm cũng đừng để các em con phải làm việc nhiều.

Các em hãy cố gắng học tập cho tốt, nhất là Thanh, chỉ còn 3 năm nữa là em sẽ học xong. Nếu chăm chỉ học hành và biết thương những người thân của mình đang lao động, chiến đấu, biết nghĩ tới những người đang đổ mồ hôi, xương máu để cho mình học tập thì em sẽ mau trưởng thành. Rất có thể khi đó anh mới trở về...” (Thư ngày 15-6-1971).

Là người cương trực và giàu lòng yêu thương, bạn bè vẫn ví Lương Sơn Nam với nhân vật Pa-ven trong “Thép đã tôi thế đấy” và gọi đùa anh là “Pa-ven còm”. Trong những lá thư gửi về gia đình, anh luôn thể hiện sự cương trực, rắn rỏi trước những vất vả, gian lao mà những người lính trận vẫn thường gặp phải:

“Hiện con được bổ sung vào một đơn vị binh chủng, sức khỏe và sinh hoạt của con vẫn bình thường. Còn ăn uống thì ngày ba bữa no hơn thời kỳ ở ngoài Bắc, nhưng đã hơn hai tháng nay chúng con chưa biết một ngọn rau là gì nên thèm lắm, thỉnh thoảng mới kiếm được một ít rau rừng để cải thiện. Còn chuyện sốt rét thì gần như là “nghĩa vụ” của mỗi người lính, con cũng vừa bị một lần mới đây nhưng nhẹ thôi.

Về tình hình chiến đấu thì ít nhiều con đã quen với bom đạn và thật ra nó không có gì đáng sợ cả vì trong hàng chục trận bom rải thảm chưa chắc đã có trận nào trúng mục tiêu... Nếu có trúng đi chăng nữa thì cũng không chắc giết nổi mấy người bởi tất cả đã có hầm hố chu đáo. Con nói vậy có lẽ bố, bầm sẽ không tin, nhưng thực sự là như vậy, cái chết không phải là dễ dàng, ngay cả trong những lúc ác liệt nhất...” (Thư ngày 5-9-1971).

Trong những năm tháng ở chiến trường miền Nam, Lương Sơn Nam có gửi về gia đình một cuốn sổ nhỏ đã cũ, trong đó có những trang tự học tiếng Nga và những vần thơ viết dở. “Trước khi vào Nam chiến đấu, anh tôi không có một tấm ảnh nào để lại cho gia đình. Anh không chuẩn bị trước cho gia đình tôi một điều mà chẳng ai mong muốn, đó là: anh sẽ không trở về. Gia đình tôi chỉ có được chân dung anh khi tách từ tấm ảnh anh chụp chung với bạn học cấp 3”, chị Thanh xúc động nhớ lại.

Đồng đội của Lương Sơn Nam kể rằng, năm 1973 anh bị thương và nằm điều trị ở trạm quân y đơn vị mấy tháng liền. Khi còn hai ngày nữa là lên đường ra Bắc, anh lên chốt chia tay đồng đội và mang theo những lá thư cùng lời hứa sẽ chuyển thư về hậu phương giúp họ. Nhưng lần ấy Lương Sơn Nam đã không trở về, anh nằm lại chiến trường Bình Định khi vừa tròn 20 tuổi...