Biệt động Sài Gòn và những chiến công bí mật

Có những chiến sĩ bước vào chiến tranh bằng quân phục và vũ khí, nhưng cũng có những người phải khoác lên mình một thân phận hoàn toàn khác để tồn tại giữa lòng đối phương. Họ phải sống như một người dân bình thường, làm những công việc bình thường nhưng từng ngày đối diện với hiểm nguy. Trần Văn Lai, với bí danh Mai Hồng Quế, là một trong những người như vậy.

Tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình hiện còn lưu giữ một chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899. Đây là kỷ vật gắn với những năm tháng hoạt động bí mật của Anh hùng LLVTND Trần Văn Lai trong nội thành Sài Gòn - Gia Định từ năm 1963 đến 1968.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định. Ông được giao nhiệm vụ đặc biệt là thâm nhập vào các cơ quan quan trọng của đối phương, thu thập thông tin, xây dựng cơ sở cách mạng và tạo điều kiện cho cán bộ của ta hoạt động an toàn trong nội thành.

Để hoàn thành nhiệm vụ, ông phải thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông phải tạo cho mình một nghề nghiệp hợp pháp, có quan hệ xã hội phù hợp và sở hữu đầy đủ giấy tờ để không bị nghi ngờ.

Dưới tên Mai Hồng Quế, ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập, đồng thời được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Từ vị trí này, ông có điều kiện tiếp cận nhiều tài liệu liên quan đến các công trình quan trọng của chính quyền Sài Gòn.

Trong quá trình hoạt động, ông thu thập được bản đồ và các tài liệu thiết kế những công trình đầu não của đối phương. Đặc biệt, ông lấy được bản đồ toàn bộ hệ thống đường cống ngầm của thành phố Sài Gòn.

Đây là tài liệu có giá trị đặc biệt đối với hoạt động của lực lượng biệt động. Để đưa tài liệu ra ngoài, ông cắt bản đồ thành nhiều mảnh nhỏ, đánh dấu thứ tự rồi ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Chiếc xe mang danh nghĩa của một nhà thầu trong Dinh Độc Lập trở thành phương tiện vận chuyển tài liệu bí mật ra ngoài.

Từ năm 1962, Trần Văn Lai còn trực tiếp xây dựng những căn hầm phục vụ cách mạng. Ông bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Tại đây, ông tự mình đào hầm và tìm cách đưa hàng chục tấn đất đá ra ngoài mà không bị phát hiện.

Không chỉ xây dựng hầm, ông còn ba lần tự lái ô-tô vận chuyển vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được bí mật đưa vào hầm, phục vụ lực lượng biệt động trong Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Đến năm 1966, ông tiếp tục được giao tìm một địa điểm khác tại khu vực Bà Chiểu. Căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành được sử dụng để xây dựng hầm nổi, trở thành căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy trong thời điểm chuẩn bị Tết Mậu Thân.

Sau Tết Mậu Thân, đối phương phát hiện các địa điểm hoạt động của biệt động. Trần Văn Lai bị lộ và trở thành mục tiêu truy bắt gắt gao. Chính quyền Việt Nam cộng hòa treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ ông, đồng thời tịch thu phần lớn tài sản.

Theo chỉ đạo của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi và tiếp tục hoạt động.

Nhìn lại cuộc đời Trần Văn Lai, điều gây ấn tượng không chỉ là những căn hầm hay những chuyến xe chở vũ khí. Đó còn là khả năng sống giữa lòng địch mà vẫn giữ vững bí mật, kiên trì hoàn thành nhiệm vụ. Người chiến sĩ ấy đã biến một thân phận đời thường thành chiếc áo ngụy trang, để âm thầm góp sức cho ngày đất nước thống nhất.