Binh đoàn 559 (Bộ đội Trường Sơn).

Nếu "Đường Hồ Chí Minh trên biển" là huyền thoại của sóng nước, thì "Tiểu đội xe không kính" chính là biểu tượng bất diệt của Đường Trường Sơn trên bộ — con đường máu lửa chi viện cho tiền tuyến miền Nam.

Thực tế khốc liệt: Vì sao xe không có kính?

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đặc biệt là giai đoạn từ năm 1965 đến 1972, tuyến đường chiến lược Trường Sơn là mục tiêu đánh phá hủy diệt ngày đêm của không quân Mỹ.

Những chiếc xe vận tải (chủ yếu là xe Giải Phóng của Trung Quốc hoặc xe Zil của Liên Xô) phải hành quân trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Kính xe không phải tự nhiên không có, mà như nhà thơ Phạm Tiến Duật đã ghi lại một cách chân thực:

"Không có kính không phải vì xe không có kính Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi"

Bom đạn dội xuống mặt đường khiến đất đá văng lên làm vỡ nát kính chắn gió. Đã vậy, xe chạy đêm không được bật đèn pha sáng để tránh máy bay địch (phải dùng đèn gầm ti hí), hễ kính bị xước hoặc mờ là không thể nhìn thấy đường. Vì thế, các tài xế Trường Sơn đã có một quyết định táo bạo: Đập bỏ hoàn toàn những mảnh kính vỡ còn sót lại để nhìn đường cho rõ.

Cuộc sống và chiến đấu của những người lính lái xe

Mất đi tấm kính che chắn, cabin xe trở thành nơi hứng chịu toàn bộ sự khắc nghiệt của thiên nhiên và bom đạn:

Bụi đường và mưa rừng: Khi khô ráo, bụi Trường Sơn cuốn lên mù mịt, lọt thẳng vào cabin làm tóc các chiến sĩ bạc trắng như người già, mắt cay xè, ho sặc sụa. Khi mùa mưa đến, nước mưa xối thẳng vào buồng lái như ngoài trời, quần áo ướt sũng, gió lạnh thấu xương thịt.

Hiểm nguy rình rập: Không có kính nghĩa là không có gì che chắn trước những mảnh bom, mảnh đạn văng. Người lính lái xe hoàn toàn đem thân mình ra để đối mặt với lằn ranh sinh tử trên mỗi cung đường, góc cua.

Thế nhưng, vượt lên trên tất cả những thiếu thốn và nguy hiểm đó, những người lính của Tiểu đội xe không kính vẫn giữ một tinh thần lạc quan, ngang tàng và kiên cường đến lạ lùng. Họ nhìn nhau cười ha ha qua khuôn mặt lấm lem bùn đất, chia nhau điếu thuốc, cái bắt tay qua cửa kính vỡ thay cho lời thề cùng ra trận.

Ý chí sắt đá hướng về miền Nam ruột thịt

Đoàn xe không kính không chỉ mất kính, mà qua thời gian gian khổ, những chiếc xe ấy còn bị bom đạn làm cho biến dạng: "Không có kính, rồi xe không có đèn / Không có mui xe, thùng xe có xước".

Một chiếc xe tơi tả, hỏng hóc nghiêm trọng về kỹ thuật nhưng vẫn băng băng tiến về phía trước, vượt qua đỉnh đèo, ngầm sâu. Sức mạnh nào đã giúp những chiếc xe tàn tạ ấy chuyển bánh? Câu trả lời nằm ở ý chí và trái tim của người chiến sĩ ngồi sau tay lái:

"Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước: Chỉ cần trong xe có một trái tim."

"Trái tim" ở đây chính là lòng yêu nước, là ý chí quyết tâm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đó là thứ động cơ mạnh mẽ nhất, giúp chiếc xe vượt qua mọi quy luật vật lý và sự tàn phá của bom đạn kẻ thù.

Giá trị lịch sử

Tiểu đội xe không kính là một lát cắt chân thực, sinh động về chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Họ là những chàng trai mười mươi, mười chín tuổi đời, gác lại bút nghiên để ôm vô lăng ra trận.

Sự hy sinh và tinh thần lạc quan của họ trên tuyến đường Trường Sơn năm xưa đã góp phần làm nên ngày đại thắng 30/4/1975, viết nên một thiên anh hùng ca chói lọi bằng xương, bằng máu và bằng cả những nụ cười bất tử của tuổi trẻ thời hoa lửa.