Bình minh đẫm máu trước giờ ngưng chiến: Khúc tráng ca bất tử của 13 chiến sĩ "Tiểu đội Thép" Truông Bồn
Trong những năm tháng sục sôi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Truông Bồn (nằm trên tuyến đường chiến lược 15A qua huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An) được ví như "yết hầu" của mạch máu giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam. Nơi đây có địa hình hiểm trở, đồi núi trọc tơi tả vì bom đạn. Từ năm 1964 đến 1968, đế quốc Mỹ đã trút xuống tọa độ lửa này gần 19.000 quả bom các loại và hàng chục ngàn quả tên lửa, hòng biến nơi đây thành "vùng đất chết".
Bám trụ tại tọa độ chết ấy là lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP) chống Mỹ cứu nước tỉnh Nghệ An, trong đó lực lượng chủ công là Đại đội 317. Đặc biệt nhất phải kể đến Tiểu đội 2 - được mệnh danh là "Tiểu đội Thép" gồm 14 chiến sĩ (12 nữ, 2 nam), tuổi đời chỉ từ 17 đến 22. Hầu hết các anh chị đã hoàn thành nghĩa vụ 3 năm phục vụ trong lực lượng TNXP và đã có quyết định xuất ngũ.
Tháng 10 năm 1968, những trang sử bi tráng nhất bắt đầu được viết. Lúc bấy giờ, có tin tình báo cho biết đế quốc Mỹ chuẩn bị tuyên bố ngừng ném bom hoàn toàn miền Bắc (dự kiến vào ngày 1/11/1968). Nhận định kẻ thù sẽ điên cuồng đánh phá mang tính hủy diệt vào những ngày cuối cùng, Ban chỉ huy Đại đội 317 đã ra lệnh cho các chiến sĩ chuẩn bị xuất ngũ được lùi về tuyến sau để bảo toàn lực lượng. Nhiều người trong số họ đã nhận được giấy báo nhập học các trường trung cấp, đại học; có những người đã xin phép đơn vị để về quê làm đám cưới như chị Nguyễn Thị Tâm và anh Cao Ngọc Hòa.
Thế nhưng, trước yêu cầu cấp bách phải thông đường cho một đoàn xe quân sự khổng lồ chở vũ khí, lương thực vào Nam ngay trong đêm, cả 14 chiến sĩ Tiểu đội 2 đã đồng loạt ký huyết thư, tình nguyện xin ở lại chiến đấu "trận cuối cùng". Họ gác lại giảng đường, gác lại bộ váy cô dâu, gác lại những ước mơ tuổi trẻ để vác cuốc xẻng ra trận địa.
Rạng sáng ngày 31 tháng 10 năm 1968, sau một đêm lao động cật lực, hàng trăm khối đất đá đã được san lấp, tuyến đường vỡ nát dần được nối liền. Đúng 6 giờ 10 phút sáng, khi công việc chỉ còn chút xíu nữa là hoàn tất, còi báo động vang lên xé toạc không gian. Một tốp máy bay Mỹ bất ngờ ập tới, trút xuống hàng loạt bom phá, bom nổ chậm ngay chính diện đội hình của Tiểu đội 2. Cả Truông Bồn chìm trong biển lửa và những cột đất đá văng cao hàng chục mét.
Khi khói bom vừa tan, đồng đội từ các chốt trực gào thét lao tới dùng tay đào bới lớp đất đá nung đỏ để tìm kiếm. Nhưng phép màu đã không xảy ra. Trong số 14 chiến sĩ, chỉ có duy nhất Tiểu đội trưởng Trần Thị Thông sống sót nhờ được nòng một khẩu súng vướng vào thân cây che chắn. 13 chiến sĩ còn lại (11 nữ, 2 nam) đã vĩnh viễn nằm lại dưới lớp đất sâu. Có những thi thể không còn nguyên vẹn, đồng đội chỉ nhận ra qua chiếc khăn tay hay lọn tóc.
Sự hy sinh của 13 chiến sĩ "Tiểu đội Thép" trở thành một niềm đau nhức nhối nhưng cũng là bản anh hùng ca vĩ đại nhất. Các anh chị đã ngã xuống chỉ cách thời khắc Tổng thống Mỹ tuyên bố ngừng ném bom miền Bắc đúng vài giờ đồng hồ. Máu của các anh chị đã đổ xuống trong khoảnh khắc giao thời của lịch sử, dọn đường cho những đoàn xe rầm rập tiến về miền Nam đánh lớn. Tập thể 13 anh hùng liệt sĩ Truông Bồn đã trở thành biểu tượng tột đỉnh của lòng yêu nước, của tinh thần "sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm" của thế hệ trẻ Việt Nam.
