Bình Minh Trên Phố Hội

Bình Minh Trên Phố Hội

Tháng Tám năm 1945. Cả dải đất hình chữ S như một lò lửa âm ỉ, chờ đợi một ngọn gió lịch sử thổi bùng. Ở xứ Quảng Nam, mảnh đất vốn nổi tiếng với những con người kiên cường, sự chờ đợi ấy càng thêm nồng cháy. Phố Hội (Hội An), tỉnh lỵ nằm bên dòng Thu Bồn hiền hòa, tưởng chừng tĩnh lặng trong cái vẻ trầm mặc của phố cổ, nhưng bên dưới những mái nhà rêu phong, hơi thở của cách mạng đã rạo rực suốt những ngày hè.

Từ sau cuộc đảo chính chớp nhoáng của Phát xít Nhật lật đổ Pháp (ngày 9 tháng 3 năm 1945), triều đình bù nhìn Trần Trọng Kim được dựng lên, nhưng thực chất quyền lực vẫn nằm trong tay quân phiệt Nhật. Tuy nhiên, đó cũng là lúc Tổ quốc lâm vào tình cảnh ngàn cân treo sợi tóc, khi nạn đói hoành hành khủng khiếp, cùng với sự đàn áp của Nhật. Chính trong bối cảnh ấy, Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là Lãnh tụ Hồ Chí Minh, đã nhìn thấy cơ hội ngàn năm có một. Lệnh tổng khởi nghĩa đã được phát ra từ Tân Trào.

Ở Quảng Nam, không khí chuẩn bị đã diễn ra từ lâu. Các đội du kích, Thanh niên Tiền phong, và các tổ chức cứu quốc bí mật đã được củng cố. Những người cộng sản như Huỳnh Ngọc Huệ, Nguyễn Công Phương, và nhiều chiến sĩ khác đã hoạt động không mệt mỏi, biến các vùng nông thôn hẻo lánh thành căn cứ cách mạng vững chắc. Họ dùng những bài ca cách mạng, những buổi diễn thuyết bí mật để truyền bá tinh thần yêu nước, tập hợp lực lượng.

Tin tức về việc Nhật Bản đầu hàng Đồng minh sau khi Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki lan đến Quảng Nam không chính thức nhưng vô cùng nhanh chóng. Đối với quần chúng và các chiến sĩ cách mạng, đây không chỉ là tin tức, mà là tiếng chuông báo hiệu giờ G đã điểm. Tuy nhiên, trước khi lệnh Tổng khởi nghĩa từ Trung ương về tới, Tỉnh ủy Quảng Nam đã phải đối diện với một quyết định lịch sử: hành động sớm.

Ngày 13 tháng 8 năm 1945, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam đã họp khẩn tại làng An Tân (nay thuộc xã Cẩm Kim, Hội An). Sau khi phân tích tình hình: Nhật đã hoang mang tột độ, quân đội bù nhìn đã rệu rã, nhưng bọn tay sai ở tỉnh lỵ vẫn đang cố gắng duy trì trật tự và có thể gây cản trở. Để tránh đêm dài lắm mộng, đồng chí Huỳnh Ngọc Huệ, với vai trò Bí thư Tỉnh ủy, đã đưa ra quyết định táo bạo: Khởi nghĩa giành chính quyền ở tỉnh lỵ Hội An trước khi lệnh chính thức từ Trung ương kịp tới.

Quyết định này thể hiện sự nhạy bén và dũng cảm tuyệt vời của những người lãnh đạo. Kế hoạch được vạch ra chi tiết:

• Đánh vào tinh thần: Sử dụng Thanh niên Tiền phong, lực lượng quần chúng đông đảo để gây áp lực và làm tê liệt các cơ quan đầu não của địch.

Đêm ngày 17 rạng sáng ngày 18 tháng 8 năm 1945, lực lượng cách mạng từ các vùng ven đã bí mật tiến vào Hội An. Họ mang theo cờ đỏ sao vàng, lèn chặt trong tim ý chí sắt đá: độc lập hay là chết.

Sáng sớm ngày 18 tháng 8 năm 1945, cuộc khởi nghĩa tại tỉnh lỵ Quảng Nam bắt đầu. Khác với nhiều nơi, cuộc khởi nghĩa ở Hội An mang tính chất tổng hợp của cả vũ trang và chính trị, nhưng yếu tố quyết định là sự đồng lòng, nhất tề của quần chúng.

• Đòn Tiên Phong: Giải Giác Bảo An Binh

Địa điểm then chốt đầu tiên là trại Bảo an binh (quân đội bù nhìn của chính phủ Trần Trọng Kim). Đây là nơi nắm giữ vũ khí và nhân lực có thể gây nguy hiểm. Lực lượng tự vệ và du kích, tuy ít ỏi và vũ khí thô sơ (dao, mã tấu, giáo mác, vài khẩu súng cũ), đã bao vây chặt trại.

Trong khi đó, một phái đoàn của Việt Minh, do đồng chí Huỳnh Ngọc Huệ dẫn đầu, đã mạnh dạn tiến vào gặp viên Tỉnh trưởng và sĩ quan chỉ huy Bảo an binh. Với lời lẽ sắc bén, đầy sức thuyết phục về tình hình quốc tế và uy thế của Việt Minh, cùng với áp lực của hàng ngàn quần chúng đang biểu tình rầm rộ bên ngoài, viên chỉ huy Bảo an binh đã phải buộc lòng đầu hàng và giao nộp vũ khí. Đó là một thắng lợi gần như tuyệt đối bằng sức mạnh của chính nghĩa.

• Sức Mạnh Của Làn Sóng Người

Ngay sau khi Bảo an binh bị giải giáp, cuộc biểu tình biến thành một cuộc tuần hành lịch sử. Hàng ngàn người dân từ Hội An và các vùng lân cận, tay cầm cờ, băng rôn, hò vang khẩu hiệu "Việt Nam độc lập!", "Ủng hộ Việt Minh!", đổ về trung tâm tỉnh lỵ. Quần chúng chiếm lĩnh hoàn toàn các cơ quan hành chính như Tòa Công sứ (dinh Tỉnh trưởng), bưu điện, nhà lao...

Sự cuồn cuộn của dòng người, sự rực rỡ của cờ đỏ sao vàng đã khiến toàn bộ bộ máy chính quyền bù nhìn của Tỉnh trưởng Trần Văn Lý tan rã chỉ trong chốc lát. Không cần đổ máu quá nhiều, bởi ý chí cách mạng đã đè bẹp hoàn toàn ý chí kháng cự của kẻ thù.

Khoảng 10 giờ sáng ngày 18 tháng 8 năm 1945, lễ mít tinh lịch sử diễn ra tại sân vận động Hội An. Hàng vạn người tham dự. Giữa không khí trang nghiêm mà hân hoan, đồng chí Huỳnh Ngọc Huệ, thay mặt Việt Minh, tuyên bố giải tán chính quyền thực dân và phong kiến, và chính thức thành lập Ủy ban Nhân dân Cách mạng tỉnh Quảng Nam.

Lần đầu tiên, lá cờ đỏ sao vàng, biểu tượng của nền độc lập dân tộc, kiêu hãnh tung bay trên cột cờ của dinh Tỉnh trưởng Quảng Nam. Tiếng hoan hô vang dậy đất trời, hòa cùng tiếng trống, tiếng chiêng rộn ràng, reo vui chiến thắng. Đó là khoảnh khắc lịch sử mà người dân Quảng Nam đã chờ đợi hàng trăm năm dưới ách đô hộ.

Cùng ngày hôm đó, các huyện lỵ khác trong tỉnh như Tam Kỳ, Duy Xuyên, Điện Bàn... cũng lần lượt nổi dậy giành chính quyền. Quảng Nam trở thành một trong những tỉnh đầu tiên trong cả nước hoàn thành cuộc Tổng khởi nghĩa thắng lợi, góp phần quan trọng vào sự thành công chung của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Khởi nghĩa vũ trang tại tỉnh lỵ Quảng Nam không chỉ là một chiến thắng quân sự, mà còn là một bình minh chính trị đầy ý nghĩa. Nó chứng minh sức mạnh của lòng dân, sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Việt Minh. Phố Hội trầm mặc ngày nào, giờ đây đã trở mình, bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do. Dòng máu kiên cường của người dân Đất Quảng đã một lần nữa được chứng minh, hòa vào dòng chảy vĩ đại của lịch sử dân tộc.