BÌNH TÂY ĐẠI NGUYÊN SOÁI TRƯƠNG ĐỊNH – TẤM GƯƠNG TRUNG NGHĨA VÀ NGỌN CỜ ĐẦU CHỐNG PHÁP Ở NAM BỘ

Thân thế, sự nghiệp đồn điền và ngọn lửa kháng chiến buổi đầu ở Gò Công

Trong những trang sử đầu tiên của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược nửa cuối thế kỷ XIX, Trương Định hiện lên như một biểu tượng sáng ngời về chí khí quật cường và tinh thần gạt bỏ danh lợi cá nhân để đứng về phía nhân dân. Trương Định, tên thật là Trương Công Định, sinh ra tại làng Tư Cung, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi trong một gia đình có truyền thống binh nghiệp. Ông theo cha vào Nam Kỳ từ khi còn trẻ, khi cha ông giữ chức Thủy sư Vệ úy tại Gia Định. Với tầm nhìn xa rộng và uy tín cá nhân cao, Trương Định đã đứng ra chiêu mộ dân nghèo khai hoang lập đồn điền tại khu vực Gò Công. Nhờ công lao phát hoang, lập làng và tổ chức lực lượng đồn điền vừa sản xuất vừa sẵn sàng chiến đấu, ông được triều đình nhà Nguyễn phong chức Quản cơ đồn điền.

Khi tiếng súng xâm lược của quân Pháp nổ ra tại Đà Nẵng năm 1858 rồi nhanh chóng lan rộng ra các tỉnh miền Đông Nam Kỳ, Trương Định đã không ngần ngại đem toàn bộ lực lượng đồn điền dưới quyền mình gia nhập cuộc chiến đấu bảo vệ quê hương. Ông đã chọn vùng đất Gò Công với hệ thống sông rạch chằng chịt, đầm lầy rậm rạp làm căn cứ kháng chiến chính. Bằng sự am hiểu địa hình sâu sắc và khả năng tổ chức tài tình, Trương Định đã biến nơi đây thành một pháo đài kiên cố, liên tục tổ chức các đòn phục kích, chia cắt con đường tiếp tế của quân Pháp trên sông Soài Rạp và các tuyến đường thủy nội địa. Những chiến công ban đầu của nghĩa quân Gò Công không chỉ làm nức lòng nhân dân Nam Bộ mà còn khiến quan quân Pháp phải giật mình trước sức phản kháng mãnh liệt của nhân dân Việt Nam.

Quyết định lịch sử: Khước từ lệnh vua, nhận cờ Bình Tây Đại Nguyên Soái từ tay nhân dân

Biến cố lớn nhất trong cuộc đời Trương Định và cũng là sự kiện thử thách bản lĩnh chính trị của ông xảy ra vào năm 1862. Sau khi hứng chịu những thất bại quân sự liên tiếp, triều đình nhà Nguyễn đã ký Hiệp ước Nhâm Tuất, chấp nhận nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp và hạ lệnh cho các đội nghĩa quân giải tán, nộp vũ khí. Đồng thời, triều đình ra sắc lệnh điều Trương Định rời khỏi Gò Công để nhận chức An phủ sứ ở Phú Yên. Đây là một đòn cay đắng nhằm chia rẽ phong trình kháng chiến của nhân dân Nam Bộ và tách vị thủ lĩnh uy tín ra khỏi nghĩa sĩ của mình. Đứng trước sắc lệnh của triều đình, Trương Định đã rơi vào một sự giằng xé nội tâm sâu sắc giữa một bên là tư tưởng "trung quân" phong kiến khắt khe và một bên là trách nhiệm "ái quốc", đáp lại tấm lòng trông cậy của hàng ngàn nghĩa sĩ và người dân Nam Bộ.

Trong thời khắc lịch sử sinh tử ấy, Trương Định đã đưa ra một lựa chọn vô cùng dũng cảm và vượt trước thời đại. Ông nhận thức rõ ràng rằng khi vận mệnh đất nước bị đe dọa, nhân dân đang sống dưới gông cấm áp bức của kẻ thù thì lợi ích của Tổ quốc và ý chí của nhân dân phải được đặt lên trên hết. Ông đã quyết định khước từ lệnh vua, cởi bỏ áo quan của triều đình để ở lại Gò Công chiến đấu cùng đồng bào. Đáp lại sự hy sinh cao cả đó, hàng ngàn nghĩa sĩ và bô lão Nam Bộ đã làm lễ suy tôn Trương Định làm "Bình Tây Đại Nguyên Soái", trao cho ông ngọn cờ đại nghĩa mang bốn chữ "Phụng mệnh quốc dân". Hành động của Trương Định đã đánh dấu sự chuyển biến quan trọng trong tư tưởng yêu nước Việt Nam: tinh thần yêu nước không còn gắn liền một cách mù quáng với ngai vàng phong kiến mà gắn liền trực tiếp với độc lập của dân tộc và lòng dân.

Chiến thuật du kích sáng tạo, sự hy sinh lẫm liệt và di sản bất tử nơi dải đất phương Nam

Dưới sự chỉ đạo của Bình Tây Đại Nguyên Soái Trương Định, phong trào kháng chiến tại Gò Công và khắp vùng miền Đông Nam Kỳ phát triển lên một tầm cao mới. Ông đã áp dụng nghệ thuật chiến tranh du kích vô cùng linh hoạt, tổ chức các đội nghĩa binh cơ động nhỏ, áp sát các đồn bốt Pháp để tập kích bất ngờ rồi nhanh chóng rút vào các căn cứ đầm lầy nguy hiểm như Đám lá dại. Nghĩa quân của ông không chỉ chế tạo các loại vũ khí thô sơ như chông, cạm, bẫy đạn mà còn thu thập vũ khí của địch để cải tiến, gây ra nỗi kinh hoàng thường trực cho quân xâm lược. Nhiều sĩ quan và nhà quan sát Pháp thời bấy giờ đã phải thừa nhận Trương Định là một nhà lãnh đạo quân sự kiệt xuất, sở hữu sự ủng hộ tuyệt đối của quần chúng nhân dân.

Tuy nhiên, trước sự phong tỏa kinh tế gắt gao, hỏa lực pháo binh vượt trội của Pháp cùng sự giúp sức của kẻ phản bội Huỳnh Công Tấn, căn cứ Tân Hòa - Gò Công dần rơi vào thế bị bao vây siết chặt. Đêm ngày 19 tháng 8 năm 1864, do sự chỉ điểm của kẻ gian, quân Pháp đã bất ngờ tổ chức cuộc tập kích quy mô lớn vào đại bản doanh của nghĩa quân. Trong cuộc chiến đấu không cân sức giữa đêm tối, Trương Định đã trúng đạn và bị thương nặng. Quyết không để bản thân rơi vào tay giặc nhằm giữ trọn khí tiết của một người thủ lĩnh và không để kẻ thù dùng mình làm công cụ uy hiếp nghĩa sĩ, ông đã rút gươm tự sát để tuẫn tiết vào ngày 20 tháng 8 năm 1864.

Sự hy sinh lẫm liệt của Bình Tây Đại Nguyên Soái Trương Định là một tổn thất vô cùng to lớn đối với phong trào chống Pháp giai đoạn đầu ở Nam Bộ, nhưng khí tiết anh hùng của ông đã trở thành ngọn lửa ngút trời, thắp sáng tinh thần quật cường cho các cuộc khởi nghĩa tiếp theo của Nguyễn Trung Trực, Võ Duy Dương, Nguyễn Hữu Huân. Nhân dân Nam Bộ đã lập đền thờ, tôn kính ông như một vị thần hộ quốc, khắc ghi tên tuổi của ông vào trang sử vàng của dân tộc như một biểu tượng bất tử về lòng trung nghĩa, sự tận tụy với nhân dân và chí khí bất khuất trước ngoại xâm.